Diesel Engine & Emissions

ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel engines ေတြဟာ၊ အတြင္းမီးေလာင္အင္ဂၽင္လို႔ေခါါတဲ႔ internal combustion engines ေတြထဲမွာ most efficient power plant အေနနဲ႔ စြမ္းအင္ေတြကို၊ ထိထိေရာက္ေရာက္ ထုတ္ေပးနိဳင္ပါတယ္။ heavy trucks လိိုု႔ေခါါတဲ႔ အႀကီးစားကုန္တင္နဲ႔ လုပ္ငန္းသံုး ယာဥ္ႀကီးေတြ၊ urban buses လိိုု႔ေခါါတဲ႔ ၿမိဳ႕တြင္းခရီးသည္ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရးယာဥ္ေတြနဲ႔ စက္မွဳ ကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းသံုး industrial equipments စက္ပစၥည္းေတြမွာ diesel engines ေတြကို၊ အေၿမာက္အမၽား exclusively အေနနဲ႔ တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ passenger cars လို႔ေခါါတဲ႔ လူစီးေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြမွာ၊ diesel engine တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳမွဳ၊ တြင္ကၽယ္လာတာကိုလည္း ေတြ႔ၿမင္ရပါတယ္။

foreseeable future အေနနဲ႔ အနာဂတ္ကို၊ ေမၽွာ္ေတြးႀကည္႔တဲ႔အခါ၊ တကမာၻလံုးရဲ႕ သယ္ယူပို႔ေဆာင္ေရး world’s transportation က႑ဟာ၊ diesel engines ေတြရဲ႕ 'ၿပိဳင္ဖက္' counterpart ၿဖစ္တဲ႔ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး gasoline engines ေတြအေပါါ၊ ဆက္လက္ မီွခိုေနရဦးမယ္လို႔ ထင္ၿမင္မိပါတယ္။ လက္ရိွမွာေတာ႔ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel engines ေတြနဲ႔ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး gasoline engines ေတြဟာ၊ lower emissions လုိ႔ေခါါတဲ႔ 'သဘာဝပါတ္ဝန္းကၽင္ကို၊ ထိခိုက္မွဳမရိွပဲ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာ စြန္႔ထုတ္မွဳ' နဲ႔ increased energy efficiency လုိ႔ေခါါတဲ႔ 'စြမ္းအင္ေတြကို ထိေရာက္စြာ၊ အၿမင္႔မားဆံုး အသံုးၿပဳနိဳင္မွဳ' ဆိုၿပီး၊ နည္းပညာ technology က႑မွ၊ ေၿဖရွင္းရမယ္႔ challenges ေတြနဲ႔ ရင္ဆိုင္ေနရပါတယ္။

ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel engines ေတြနဲ႔ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး gasoline engines ေတြဟာ၊ အတြင္းမီးေလာင္အင္ဂၽင္လို႔ေခါါတဲ႔ internal combustion engines ေတြ ၿဖစ္တဲ႔အတြက္၊ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာ စြန္႔ထုတ္မွဳ exhaust emissions မွတဆင္႔၊ ေလထုညစ္ညမ္းမွဳ air pollution ကို၊ အနည္းနဲ႔အမၽား significant contributors အေနနဲ႔ ေပါါေပါက္ေစ ပါတယ္။ ေလထုညစ္ညမ္းမွဳ air pollution ဟာ၊ human health ဆိုတဲ႔ လူသားေတြရဲ႕ ကၽမ္းမာေရးကိုသာမက၊ environment ဆိုတဲ႔ သဘာဝပါတ္ဝန္းကၽင္ ကိုလည္း၊ ထိခိုက္ပၽက္စီးေစတတ္ပါတယ္။

  

Fig. EU emissions limits for spark-ignition engines/ gasoline engines

Fig. EU emissions limits for diesel engined passenger and light commercial vehicles

ေဒသအခၽိဳ႕မွာ ေလထုညစ္ညမ္းမွဳ air pollution အားေလၽွာ႔ခၽနိဳင္ေစရန္၊ 'နိဳက္ႀထိဳဂၽင္ေအာက္ဆိုဒ္ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာစြန္႔ထုတ္မွဳအနည္းဆံုး' NOx near-zero emissions နဲ႔ PM လို႔ေခါါတဲ႔ particulate matter တနည္းအားၿဖင္႔ 'မီးရိွဳ႕ေလာင္စာစြန္႔ထုတ္မွဳမွာပါဝင္ေနတဲ႔ မသန္႔ရွင္းေသာ အမွဳန္အမြွားစြန္႔ထုတ္မွဳ အနည္းဆံုး' အဆင္႔သတ္မွတ္ခၽက္ standards ေတြ ၿပဌာန္း လာတဲ႔အတြက္၊ နည္းပညာအရ clean diesel technologies ကိုအသံုးၿပဳၿပီး၊ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel engines ေတြကိုေၿပာင္းလဲတည္ေဆာက္ ထုတ္လုပ္လာႀကပါတယ္။ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာစြန္႔ထုတ္မွဳ အဆင္႔သတ္မွတ္ခၽက္ emission standards အရ၊ ေၿမာက္အေမရိက၊ ဥေရာပနဲ႔ ဂၽပန္တို႔မွာ new clean diesel engines လို႔ေခါါတဲ႔ သဘာဝ ပါတ္ဝန္းကၽင္ ညစ္ညမ္းမွဳအနည္းဆံုး ၿဖစ္ေပါါေစမယ္႔ diesel engines ေတြနဲ႔ gasoline engines ေတြကိုေၿပာင္းလဲ အသံုးၿပဳႀကသလို၊ လက္ရိွအသံုးအသံုးၿပဳေနဆဲ diesel engines ေတြကိုလည္း၊ emission standards နဲ႔ ကိုက္ညီေစရန္ retrofitted အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ၿပဳၿပင္ကာ၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

အာရွနိဳင္ငံေတာ္ေတာ္မၽားမၽားမွာလည္း၊ ေလထုညစ္ညမ္းမွဳ air pollution ကို ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ mono-nitrogen oxide တနည္းအားၿဖင္႔ nitric oxide (NO) နဲ႔ nitrogen dioxide (NO2) အစရိွတဲ႔ NOx ေတြနဲ႔ပက္သက္ၿပီး၊ ေလၽွာ႔ခၽနိဳင္ဖို႔ 'Emission standards' ေတြကို၊ သတ္မွတ္ၿပဌာန္းထားပါတယ္။ nitrogen oxides (NOx), sulfur oxides, particulate matter (PM) လို႔ေခါါတဲ႔ soot နဲ႔ carbon monoxide (CO) သို႔မဟုတ္ volatile hydrocarbons ေတြေႀကာင္႔ air pollution ၿဖစ္ေပါါရပါတယ္။ ဖန္လံုအိမ္အာနိသင္ဆိုတဲ႔ greenhouse effect ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ nitrous oxide (N2O) နဲ႔ ေလထု ညစ္ညမ္းမွဳဆိုတဲ႔ air pollution ကို ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ (NOx) တို႔ကို၊ ေရာေထြးမွတ္သားတတ္ပါတယ္။ NOx ထြက္ေပါါလာမယ္႔ primary sources ေတြကို thermal NOx, fuel NOx နဲ႔ prompt NOx ဆိုၿပီး ခြဲၿခားနိဳင္ပါတယ္။ thermal NOx ဟာ၊ high temperature oxidation ေႀကာင္႔ၿဖစ္ေပါါၿပီး၊ hydrocarbon molecules ေတြဟာ carboxylic acids အၿဖစ္၊ converted အေနနဲ႔ အသြင္ကူးေၿပာင္းသြားၿခင္းကို 'oxidation' လို႔ေခါါပါတယ္။ fuel NOx ကေတာ႔ ေလာင္စာေတြမီးေလာင္ေပါက္ကြဲမွဳ combustion ေႀကာင္႔ ၿဖစ္ေပါါပါတယ္။ fuel NOx ဟာ NOx ထြက္ေပါါမယ္႔ အဓိက major source ၿဖစ္ပါတယ္။ Prompt Nox ကေတာ႔ ေလာင္စာေတြရဲ႕ မီးေလာင္ေပါက္ကြဲမွဳအစ တနည္းအားၿဖင္႔ combustion ရဲ႕ earliest stage မွာ ၿဖစ္ေပါါပါတယ္။

ဒီေနရာမွာ စက္ာပူမွ၊ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြရဲ႕ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာစြန္႔ထုတ္မွဳ အဆင္႔သတ္မွတ္ခၽက္ vehicle emission standards သတ္မွတ္ပံုေတြနဲ႔ သက္မွတ္ခၽက္ေတြ၊ အဆင္႔ဆင္႔ေၿပာင္းလဲလာပံုကိုလည္း၊ ထည္႔သြင္းေဖာ္ၿပပါရေစ။ စက္ာပူ သဘာဝပါတ္ဝန္းကၽင္ဝန္ႀကီးဌာန Ministry of the Environment မွ PCD လို႔ေခါါတဲ႔ ပါတ္ဝန္းကၽင္ညစ္ညမ္းမွဳ ထိန္းသိမ္းေရးဌာန Pollution Control Department ဟာ၊ vehicle emission standards ေတြကို၊ သတ္မွတ္ၿပဌာန္းရာမွာ၊ Light-Duty Highway Vehicles, Heavy-Duty Highway Vehicles နဲ႔ Off-Road Engines ဆိုၿပီး၊ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြကို အုပ္စု (၃) စု ခြဲၿခားပါတယ္။

  

Fig. catalytic converters

(၁) - Light-Duty Highway Vehicles ေတြမွာ အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြ၊ ေမာ္ေတာ္ဆိုင္ကယ္ေတြနဲ႔ စကူတာဆိုင္ကယ္ေတြ ပါဝင္ပါတယ္။ (၁၉၉၁) ခုနွစ္၊ ေအာက္တိုဘာလ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ ေမာ္ေတာ္ဆိုင္ကယ္ေတြနဲ႔ စကူတာဆိုင္ကယ္ေတြ အားလံုးကို၊ US 40 CFR 86.410-80 Emission Standard နဲ႔ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ (၁၉၉၄) ခုနွစ္၊ ဂၽဴလိုင္လ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး petrol-driven vehicles အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြအားလံုးကို၊ European Directive 91/441/EEC (CED) သို႔မဟုတ္ Article 31 of the Japanese Safety Regulations for Road Vehicles နဲ႔ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး petrol-driven vehicles အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြအားလံုးရဲ႕ မီးရိွဳ႕ေလာင္စာစြန္႔ထုတ္မွဳ exhaust emissions system မွာ၊ catalytic converters ေတြကို ထည္႔သြင္းတတ္ဆင္ထားရန္၊ လိုအပ္ပါတယ္။

အလားတူ (၁၉၉၈) ခုနွစ္၊ ဂၽဴလိုင္လ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel driven vehicles အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြ အားလံုးကို၊ European Directive 93/ 59/ EEC နဲ႔ ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ ၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ MLW လို႔ေခါါတဲ႔ maximum laden weight လို႔ေခါါတဲ႔ ယာဥ္နဲ႔ကုန္ စုစုေပါင္း 3,500 kg နဲ႔ ေအာက္၊ အေလးခၽိန္ရိွတဲ႔ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel driven vehicles ေတြကို၊ အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြအၿဖစ္၊ သတ္မွတ္ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ႔၊ (၂၀၀၁) ခုနွစ္၊ ဇန္နဝါရီလ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ maximum laden weight လို႔ေခါါတဲ႔ ယာဥ္နဲ႔ကုန္ စုစုေပါင္း 3,500 kg နဲ႔ ေအာက္ အေလးခၽိန္ရိွတဲ႔ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel driven vehicles ေတြနဲ႔ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး petrol-driven vehicles အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြ အားလံုးကို၊ European Directive 96/ 69/ EC for light duty vehicles (Euro II) နဲ႔ ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ၿပဳပါေတာ႔တယ္။

(၂) - Heavy-Duty Highway Vehicles ေတြမွာ၊ maximum laden weight လို႔ေခါါတဲ႔ ယာဥ္နဲ႔ကုန္ စုစုေပါင္း 3,500 kg နဲ႔ အထက္ အေလးခၽိန္ရိွတဲ႔ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြ၊ ပါဝင္ ပါတယ္။ ပထမဆံုးအေနနဲ႔ (၁၉၉၈) ခုနွစ္၊ ဂၽဴလိုင္လ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel driven vehicles ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြကို European Directive 91/ 542/ EEC Stage I နဲ႔ ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ ၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ ေနာက္ဆံုးမွာေတာ႔၊ (၂၀၀၁) ခုနွစ္၊ ဇန္နဝါရီလ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး၊ ယာဥ္နဲ႔ကုန္ စုစုေပါင္း 3,500 kg နဲ႔ အထက္ အေလးခၽိန္ရိွတဲ႔ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel driven vehicles ေတြနဲ႔ ဓါတ္ဆီေလာင္စာသံုး petrol-driven vehicles အေပါ႔စား ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြ အားလံုးကို European Directive 91/ 542/ EEC Stage II နဲ႔ ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ၿပဳ ပါေတာ႔တယ္။

(၃) - Off-Road Engines ဆိုတာကေတာ႔ public roads ဆိုတဲ႔ အမၽားသံုးလမ္းေပါါေမာင္းနွင္မယ္႔ ယာဥ္ေတြမွာ၊ တတ္ဆင္ထားၿခင္းမရိွပဲ၊ စက္ပစၥည္း သို႔မဟုတ္ စက္ယနၱယား equipment or machinery အေနနဲ႔ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး diesel engines ေတြကို၊ main or auxiliary prime mover အၿဖစ္၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳထားေသာ engines ေတြ ၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီဇယ္ဆီေလာင္စာသံုး သေဘ္ာမွ ship engines ေတြ၊ မီးရထားစက္ေခါင္း railway locomotive engines ေတြ၊ ေလယာဥ္ပၽံ aircraft engines ေတြနဲ႔ Land Transport Authority ဆိုတဲ႔ ကုန္းလမ္းပို႔ေဆာင္ေရး အာဏာပိုင္ အဖြဲ႔မွွာ၊ မွတ္ပံုတင္ထားတဲ႔ ေမာ္ေတာ္ယာဥ္ေတြရဲ႕ diesel engines ေတြကို၊ off-road engines အၿဖစ္ ထည္႔သြင္း သတ္မွတ္ၿခင္း၊ မရိွတာေတြ႔ရပါတယ္။ (၂၀၀၀) ခုနွစ္၊ ႀသဂုတ္လ (၁) ရက္ေန႔မွ စတင္ၿပီး off-road engines ေတြကို မတင္သြင္းခင္ (၁) လႀကိဳတင္ကာ၊ PCD လို႔ေခါါတဲ႔ ပါတ္ဝန္းကၽင္ညစ္ညမ္းမွဳ ထိန္းသိမ္းေရးဌာနမွာ ခြင္႔ၿပဳခၽက္ေတာင္းခံရမွာ ၿဖစ္သလို၊ Japan သို႔မဟုတ္ US Tier 1 သို႔မဟုတ္ EU Stage I off-road diesel exhaust emission standards နဲ႔ ကိုက္ညီမွသာ၊ မွတ္ပံုတင္ခြင္႔ၿပဳပါေတာ႔တယ္။ 

Reference and image credit to : http://www.dieselnet.com/, http://cfr.vlex.com/, http://eur-lex.europa.eu/, http://www.un.org/, http://repairpal.com/, http://www2.dmu.dk/, http://transportpolicy.net/, http://eur-lex.europa.eu/, http://cms.nea.gov.sg/, http://www.huzarpower.com/, http://delphi.com/, 

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.  

WWNWS ဆိုတဲ႔ World-Wide Navigational Warning Service

ညီဝမ္းကြဲတဦးမွ ဒုတိယအရာရိွ Second Mate လို႔ေခါါတဲ႔ COC Class (3) - Deck စာေမးပြဲေၿဖေနစဥ္၊ WWNWS ဆိုတဲ႔ World-Wide Navigational Warning Service အေႀကာင္းကို၊ facebook မွတဆင္႔ ေမးလာခဲ႔ပါတယ္။ အေႀကာင္းမၿပန္ၿဖစ္ပဲ ညီငယ္သာ၊ စာေမးပြဲေအာင္သြားပါတယ္။ အင္းစိန္ GTI တက္စဥ္္တုန္းကေတာ႔ အီလက္ထေရာနစ္နဲ႔ ဆက္သြယ္ေရး အင္ဂၽင္နီယာဘာသာရပ္ကို အဓိကယူခဲ႔ေပမယ္႔၊ အသက္ေမြးဝမ္းေႀကာင္းဘဝနဲ႔ အလွမ္းေဝးေနတာရယ္၊ အလုပ္မၽားေနတာေတြရယ္ေႀကာင္႔ မေရးၿဖစ္ခဲ႔ပဲ၊ အခုမွသာ အေႀကာင္းၿပန္တဲ႔ အေနနဲ႔၊ ေရးၿဖစ္ပါေတာ႔တယ္။

"WWNWS" ဆိုတာကေတာ႔ ကမာၻတဝွမ္းမွာၿဖစ္ေပါါေနတဲ႔ မိုးေလဝသနဲ႔ ဇလေဗဒ တနည္းအားၿဖင္႔ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးႀကီး သတင္းအခၽက္အလက္ေတြကို၊ promulgation of navigational warnings လို႔ေခါါတဲ႔ ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ေတြအၿဖစ္၊ အသိေပးထုတ္ၿပန္ၿခင္း ၿဖစ္ပါတယ္။ IHO လို႔ေခါါတဲ႔ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာ ဇလေဗဒ တိုင္းတာေရးအဖြဲ႔အစည္း International Hydrographic Organization နဲ႔ IMO လို႔ေခါါတဲ႔ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာေရေႀကာင္းအဖြဲ႔အစည္းတို႔ဟာ၊ joint efforts အေနနဲ႔ ပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္ၿပီး၊ maritime safety information ေတြကို၊ သေဘ္ာမွာတတ္ဆင္ထားတဲ႔ "NAVTEX" နဲ႔ "SafetyNET" တို႔မွတဆင္႔၊ အေရးႀကီး navigational warnings သတင္းအခၽက္အလက္ေတြ အၿဖစ္၊ ေပးပို႔ၿခင္းလည္းၿဖစ္ပါတယ္။ 

maritime safety information လို႔ေခါါတဲ႔ MSI ေတြမွာ navigational warnings ဆိုတဲ႔ ေရေႀကာင္း သြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ေတြ၊ meteorological information ဆိုတဲ႔ မိုးေလဝသဆိုင္ရာ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းမွဳ forecasts ေတြ၊ သတိေပးခၽက္ warnings ဆိုင္ရာ သတင္းအခၽက္အလက္ေတြနဲ႔ distress alerts ဆိုတဲ႔ အေရးေပါါအကူအညီ ေတာင္းခံမွဳေတြ ပါဝင္ပါတယ္။ 

MSI ဟာ GMDSS လို႔ေခါါတဲ႔ global maritme distress and safety system ရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းတခု ၿဖစ္ၿပီး၊ maritime safety information သတင္းအခၽက္အလက္ေတြကို ထုတ္လြွင္႔ၿခင္း transmitting နဲ႔ လက္ခံရယူၿခင္း receiving တို႔ကို၊ အခေႀကးေငြမယူပဲ free of charge အေနနဲ႔ ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။ MSI သတင္း အခၽက္အလက္ေတြကို၊ ထုတ္လြွင္႔ရာမွာ ေၿမၿပင္မွ terrestrial radio-communications အေနၿဖင္႔ ထုတ္လြွင္႔ၿခင္းနဲ႔ ေကာင္းကင္ၿဂိဳလ္တု satellite radio-communications အေနၿဖင္႔ ထုတ္လြွင္႔ၿခင္း ဆိုၿပီးေဆာင္ရြက္ပါတယ္။ သေဘ္ာမွာ တတ္ဆင္ထားတဲ႔ GMDSS စနစ္ဟာ terrestrial နဲ႔ satellite radio-communications (၂) မၽိဳးစလံုးကို၊ လက္ခံရယူနိဳင္ပါတယ္။

 

Fig. NAVAREA

WWNWS လို႔ေခါါတဲ႔ ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings ေတြကို၊ NAVAREA warnings ဆိုတဲ႔ ပင္လယ္သမုဒၵရာပိုင္း ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးေပါါ သတိေပးခၽက္၊ Coastal warnings ဆိုတဲ႔ ကမ္းေၿခအနီးတဝိုက္ရဲ႕ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးေပါါသတိေပးခၽက္နဲ႔ Local warnings ဆိုတဲ႔ သက္ဆိုင္ရာတိုင္းၿပည္ သို႔မဟုတ္ ဆိပ္ကမ္းရဲ႕ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးေပါါသတိေပးခၽက္ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားနိဳင္ပါတယ္။ NAVAREAs ဆိုတာကေတာ႔ သမုဒၵရာႀကီးေတြကို၊ အစိတ္အပိုင္း ဧရိယာ (၁၆) ပိုင္းအၿဖစ္၊ ခြဲၿခား သတ္မွတ္ထားတာၿဖစ္ၿပီး၊ roman numerals ဆိုတဲ႔ ေရာမဂဏန္းသေက္တမၽားၿဖင္႔ ကိုယ္စားၿပဳေဖာ္ၿပပါတယ္။ NAVAREAs ေတြကို၊ IMO လို႔ေခါါတဲ႔ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာေရေႀကာင္း အဖြဲ႔အစည္းမွ Resolution A. 706 (17) ၿဖင္႔၊ (၁၉၉၁) ခုနွစ္၊ နိုဝင္ဘာလ (၆) ရက္ေန႔မွာ၊ သတ္မွတ္ ၿပဌာန္းခဲ႔ပါတယ္။

ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings ေတြ တနည္းအားၿဖင္႔ maritime safety information လို႔ေခါါတဲ႔ MSI ေတြကို၊ MF terrestrial radio-communications အေနနဲ႔ ေပးပို႔ရာမွာ၊ ကမ္းေၿခအနီးတဝိုက္ coastal areas မွာ သြားလာ ခုတ္ေမာင္းေနတဲ႔၊ သေဘ္ာရဲ႕ "NAVTEX" မွတဆင္႔ လက္ခံရယူနိဳင္ပါတယ္။ "SafetyNET" ကေတာ႔ EGC လို႔ေခါါတဲ႔ Inmarsat - 'C' Enhanced Group Call အေနနဲ႔ maritime safety information ေတြကို၊ သက္ဆိုင္ရာ ပင္လယ္သမုဒၵရာ ocean region အလိုက္၊ Inmarsat ၿဂိဳလ္တုမွ တဆင္႔ လက္ခံရယူၿခင္းၿဖစ္ၿပီး၊ ကမ္းေၿခအနီးတဝိုက္ coastal areas မွ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးေပါါသတိေပးခၽက္ေတြကိုလည္း၊ လက္ခံရယူနိဳင္ပါတယ္။ 

 

Fig. NT 900 NAVTEX receiver

NAVTEX အတြက္ telex transmissions စနစ္ၿဖင္႔ထုတ္လြွင္႔ေပးၿပီး၊ maritime safety information လို႔ေခါါတဲ႔ MSI ေတြကို၊ သေဘ္ာမွာသီးၿခားတတ္ဆင္ထားတဲ႔ dedicated receiver မွလက္ခံရယူပါတယ္။ receiver ေတြမွာ printer ပါဝင္သလို အခၽိဳ႕ receiver ေတြမွာေတာ႔ လက္ခံရရိွတဲ႔ သတင္းအခၽက္အလက္ massage ေတြကို၊ local memory အၿဖစ္ သိမ္းဆည္းကာ၊ ဖန္သားၿပင္ screen မွာ display အေနနဲ႔ ေဖာ္ၿပပါတယ္။

"NAVTEX" ကို၊ ကမာၻတဝွမ္းလံုး worldwide အေနနဲ႔ 518 kHz MF band ၿဖင္႔ထုတ္လြွင္႔ၿပီး၊ အဂ္လိပ္ ဘာသာစကား အသံုးၿပဳပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ local warnings ဆိုတဲ႔ သက္ဆိုင္ရာ တိုင္းၿပည္ သို႔မဟုတ္ ဆိပ္ကမ္းရဲ႕ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ အေရးေပါါသတိေပးခၽက္ေတြကိုလည္း၊ သက္ဆိုင္ရာတိုင္းၿပည္ရဲ႕ ဘာသာစကားကို အသံုးၿပဳထုတ္လြွင္႔တာ၊ ေတြ႔ရပါတယ္။ 490 kHz MF band ကို အသံုးၿပဳ၊ ထုတ္လြွင္႔ေလ့ ရိွသလို အပူပိုင္းေဒသ tropical regions ေတြမွာေတာ႔ 4209.5 kHz MF band ကို အသံုးၿပဳကာ၊ ထုတ္လြွင္႔ပါတယ္။ ေၿမၿပင္မွ terrestrial radio-communications အေနၿဖင္႔ ထုတ္လြွင္႔ၿခင္းၿဖစ္တဲ႔အတြက္၊ ကမ္းေၿခမွေရမိုင္ (၂၀၀) မွ မိုင္ (၃၀၀) အကြာအေဝး၊အတြင္းမွာသာ၊ လက္ခံရရိွနိဳင္ပါတယ္။ MF band လို႔ေခါါတဲ႔ 'လိွဳင္းလတ္ - medium frequency' ဆိုတာကေတာ႔ လိွဳင္းႀကိမ္နံွဳးအေနနဲ႔ 300 kHz to 3 MHz ပမာဏ အတြင္းမွာရိွတဲ႔ radio frequency ေတြၿဖစ္ၿပီး၊ ေရဒီယိုအသံလိွဳင္းထုတ္လြွင္႔ၿခင္း radio broadcasting ေတြမွာ၊ amplitude modulation လိွဳင္းအၿဖစ္ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ MF band ေတြကို၊ hectometer band သို႔မဟုတ္ hectometer wave လို႔လည္း၊ ေခါါႀကပါတယ္။

 

"NAVTEX" မွထုတ္လြွင္႔တဲ႔ သတင္းအခၽက္အလက္ massage ေတြကို၊ classes ေတြခြဲၿခားထားၿပီး၊ identification အေနနဲ႔ သတ္မွတ္ေဖာ္ၿပပါတယ္။ (A*) ဟာ ေရေႀကာင္းသြားလာေရး ဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings ေတြၿဖစ္ၿပီး၊ (B*) ကေတာ႔ မိုးေလဝသဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ meteorological warnings ေတြၿဖစ္ပါတယ္။ (C) ဟာ ေရခဲေတာင္ေတြနဲ႔ ပက္သက္တဲ႔ ေရြွ႕လၽွားမွဳ၊ ေရခဲဖံုးလြွမ္းမွဳ အစရိွတဲ႔ ice conditions ေတြၿဖစ္ၿပီး၊ ice reports အေနနဲ႔ သတ္မွတ္ေဖာ္ၿပပါတယ္။ 

(D*) ကေတာ႔ search and rescue information and piracy warnings လို႔ေခါါတဲ႔ ရွာေဖြ ကယ္ဆယ္ေရးဆိုင္ရာ သတင္းအခၽက္အလက္ေတြနဲ႔ ဓါးၿပတိုက္ လုယက္မွဳဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ေတြ ၿဖစ္ပါတယ္။ (E) ဟာ ရာသီဥတုဆိုင္ရာ ႀကိဳတင္ခန္႔မွန္းခၽက္ weather forecasts ေတြၿဖစ္ၿပီး၊ (F) ကေတာ႔ ေရေႀကာင္းလမ္းၿပ pilot service messages ဆိုင္ရာ၊ သတင္းအခၽက္အလက္ေတြ ၿဖစ္ပါတယ္။

Fig. Decca receiver from the 1980s 

(G) ဟာ DECCA messages လို႔ေခါါတဲ႔ Decca Navigator System အေနနဲ႔ သေဘ္ာရဲ႕ ေရာက္ရိွတည္ေနရာ position ကို၊ သတင္းအခၽက္အလက္အၿဖစ္ ေပးပို႔ေဖာ္ၿပၿခင္း ၿဖစ္ပါတယ္။ Decca Navigator System ဟာ hyperbolic radio navigation system ၿဖစ္ၿပီး၊ (70 ~ 129) kHz ရိွတဲ႔ low frequencies ေတြကို အသံုးၿပဳပါတယ္။ Decca Navigator System ကို ဒုတိယကမာၻစစ္ အတြင္း ၿဗိတိသၽွေရတပ္မေတာ္ 'Royal Navy' မွ စတင္ အသံုးၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ႔ သေဘ္ာရဲ႕ position ကို၊ ၿဂိဳလ္တုမွတဆင္႔ သတင္း အခၽက္အလက္အၿဖစ္ ေပးပို႔ေဖာ္ၿပတဲ႔ GPS နဲ႔ GALILEO positioning system ေတြ ေပါါေပါက္လာတဲ႔အတြက္၊ (၂၀၀၀) ခုနွစ္မွ စတင္ၿပီး၊ ထုတ္လြွင္႔မွဳ ရပ္ဆိုင္းခဲ႔ပါတယ္။ 

Fig. LORAN - C receiver

(H) ကေတာ႔ LORAN messages ဆိုတဲ႔ long range navigation massage ၿဖစ္ၿပီး၊ DECCA messages ကဲ႔သို႔ သေဘ္ာရဲ႕တည္ေနရာ position နဲ႔ အၿမန္နံွဳး speed တို႔ကို၊ သတင္းအခၽက္အလက္ အၿဖစ္ ေပးပို႔ေဖာ္ၿပၿခင္း၊ ၿဖစ္ပါတယ္။ GPS နဲ႔ GALILEO positioning system ေတြ၊ စတင္ေပါါစဥ္က LORAN messages receiver ေတြ တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳမွဳ၊ ရပ္ဆိုင္းသြားပါတယ္။ ဒါေပမယ္႔ ကမ္းေၿခအနီးတဝိုက္ coastal area ေဒသေတြမွာ၊ သြားလာခုတ္ေမာင္းမယ္႔ သေဘ္ာေတြဟာ၊ ၿဂိဳတ္တုအသံုးၿပဳ satellite navigation systems ရဲ႕ အရံ backup စနစ္အၿဖစ္၊ ၿပန္လည္တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳႀကတာကိုလည္း ေတြ႔ရပါတယ္။ လက္ရိွမွာ LORAN - C ဆိုၿပီး၊ long range navigation massage အေနနဲ႔ (90 ~ 110 kHz) radio spectrum လို႔ခါါတဲ႔ low frequencies ေတြကို၊ အသံုးၿပဳကာ ထုတ္လြွင္႔ေနဆဲ ၿဖစ္ပါတယ္။
 

(I) ဟာ OMEGA messages လို႔ေခါါတဲ႔ DECCA messages ကဲ႔သို႔ သေဘ္ာရဲ႕ position ကို၊ သတင္း အခၽက္အလက္အၿဖစ္ ေပးပို႔ေဖာ္ၿပၿခင္း၊ ၿဖစ္ပါတယ္။ VLF လို႔ေခါါတဲ႔ very low frequency radio signals လိွဳင္းေတြကို၊ အသံုးၿပဳထုတ္လြွင္႔ၿပီး၊ (၁၉၇၁) မွစတင္ ထုတ္လြွင္႔ခဲ႔တဲ႔ omega navigation system ကို၊ (၁၉၉၇) ခုနွစ္မွာ ရပ္ဆိုင္းခဲ႔ပါတယ္။ (J) ကေတာ႔ satellite radio-communications အေနနဲ႔ ေကာင္းကင္ ၿဂိဳလ္တုမွေပးပို႔ေသာ ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတင္းအခၽက္အလက္ satellite navigation messages ေတြ ၿဖစ္ပါတယ္။ 

(K) ဟာ အၿခားေသာ ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတင္းအခၽက္အလက္ other navigational messages ေတြကို၊ ေဖာ္ၿပၿပီး၊ (L*) ကေတာ႔ rig movements ဆိုတဲ႔ ကမ္းလြန္ေရနံနဲ႔ သဘာဝဓါတ္ေငြ႔ တြင္းတူးစင္ေတြရဲ႕ ေနရာေရြွ႕ေၿပာင္းမွဳဆိုင္ရာ၊ သတင္း အခၽက္အလက္ေတြကို၊ ေဖာ္ၿပပါတယ္။ (V) ဆိုတဲ႔ identification ကေတာ႔ ေရေႀကာင္းသြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings (A) ကို၊ အကၽယ္ခၽဲ႕ကာေဖာ္ၿပၿခင္း amplification of NAV WARNINGS in A ၿဖစ္ၿပီး၊ (Z) မည္သည္႔ သတင္း အခၽက္အလက္ေတြကိုမွ၊ ေပးပို႔စရာမရိွၿခင္း no message on hand ကိုေဖာ္ၿပတာ ၿဖစ္ပါတယ္။

A*, B*, C, D*, E, F, G, H, I, J, K, L*, V နဲ႔ Z ဆိုၿပီး၊ classes ေတြခြဲၿခားကာ၊ identification အေနနဲ႔ သတ္မွတ္ေဖာ္ၿပရာမွာ (*) အမွတ္အသား ၿပထားတဲ႔ ေရေႀကာင္းသြားလာေရး ဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings ေတြ၊ မိုးေလဝသဆိုင္ရာသတိေပးခၽက္ meteorological warnings ေတြ၊ search and rescue information and piracy warnings လို႔ေခါါတဲ႔ ရွာေဖြကယ္ဆယ္ေရးဆိုင္ရာ သတင္းအခၽက္အလက္ေတြနဲ႔ ဓါးၿပတိုက္ လုယက္မွဳဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ေတြနဲ႔ rig movements ဆိုတဲ႔ ကမ္းလြန္ေရနံနဲ႔ သဘာဝဓါတ္ေငြ႔ တြင္းတူးစင္ေတြရဲ႕ ေနရာေရြွ႕ေၿပာင္းမွဳဆိုင္ရာ၊ သတင္း အခၽက္အလက္ေတြဟာ၊ receiver မွာ အၿမဲလက္ခံရရိွေနမယ္႔ သတင္း အခၽက္အလက္ေတြၿဖစ္သလို၊ အေရးႀကီးတဲ႔ သတင္း အခၽက္အလက္ေတြလည္း ၿဖစ္ပါတယ္။  

NAVTEX messages သတင္းအခၽက္အလက္ကို၊ 4 - character group အေနနဲ႔ က႑အပိုင္း (၄) ပိုင္းခြဲၿခားေပးပို႔ပါတယ္။ ပထမပိုင္း first denotes ဟာ၊ ေပးပို႔ရာ ကမ္းေၿခ အဖြဲ႔အစည္း transmitting station ကိုကိုယ္စားၿပဳၿပီး၊ ဒုတိယပိုင္း second denotes ကေတာ႔ သတင္းအခၽက္အလက္ အေႀကာင္းအရာ message category အား၊ ကိုယ္စားၿပဳ ေဖာ္ၿပပါတယ္။ တတိယနဲ႔ စတုထၳပိုင္း third and fourth denotes ကေတာ႔၊ သတင္းအခၽက္အလက္ရဲ႕ အမွတ္စဥ္ serial number ကို ကိုယ္စားၿပဳေဖာ္ၿပပါတယ္။ အကယ္၍ အမွတ္စဥ္ serial number အေနနဲ႔ (00) ဆိုၿပီီး၊ ေဖာ္ၿပပါရိွခဲ႔လၽွင္ အေရးႀကီး သတင္းအခၽက္အလက္ urgent traffic အေနနဲ႔ ေပးပို႔ၿခင္းအၿဖစ္၊ သတ္မွတ္နိဳင္ပါတယ္။

 

Fig. example of binary FSK

NAVTEX messages သတင္းအခၽက္အလက္ေတြကို MF band ေတြ အသံုးၿပဳၿပီး၊ ေပးပို႔ရာမွာ ေရဒီယိုလိွဳင္းကို သယ္ေဆာင္သြားမယ္႔ carrier signal တနည္းအားၿဖင္႔ modulating signal အၿဖစ္၊ frequency-shift keying ဆိုတဲ႔ FSK modulation ကို၊ အသံုးၿပဳပါတယ္။ frequency shift အေနနဲ႔ 170 Hz မွာ 100 bits/ s နံွဳးၿဖင္႔ modulation ကို ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။ FSK modulation ကို binary frequency-shift keying modulation (BFSK) လို႔လည္း၊ ေခါါပါတယ္။ transmit binary (0s and 1s) information အေနနဲ႔ "1" မွာ frequency ကိုၿဖစ္ေပါါေစၿပီး၊ "0" မွာေတာ႔ space frequency အေနနဲ႔ ၿငိမ္သြားေစပါတယ္။ တနည္းအားၿဖင္႔ discrete frequency changes အေနနဲ႔ modulating ကိုေဆာင္ရြက္ၿခင္း၊ ၿဖစ္ပါတယ္။

သေဘ္ာဟာ၊ ကမ္းေၿခမွေရမိုင္ (၃၀၀) ထက္ကြာေဝးသြားတဲ႔အခါ၊ sail beyond the coverage အေနနဲ႔ MF terrestrial radio-communications အၿဖစ္၊ ကမ္းေၿခမွေပးပို႔တဲ႔ ေရေႀကာင္း သြားလာေရးဆိုင္ရာ သတိေပးခၽက္ navigational warnings ေတြ တနည္းအားၿဖင္႔ maritime safety information ေတြကို၊ လက္ခံရယူနိဳင္ၿခင္း မရိွေတာ႔တာ ေတြ႔ရမွာၿဖစ္ပါတယ္။ အဲဒီအခါ ေကာင္းကင္ၿဂိဳလ္တု satellite radio-communications အေနၿဖင္႔ထုတ္လြွင္႔ေပးတဲ႔ maritime safety information ေတြကို၊ Inmarsat C SafetyNET service မွတဆင္႔၊ လက္ခံရယူနိဳင္ပါတယ္။ SafetyNET ဟာ GMDSS လို႔ေခါါတဲ႔ global maritme distress and safety system ရဲ႕ အစိတ္အပိုင္းတခု integral role ၿဖစ္သလို၊ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာသြား ကုန္သြယ္ေရေႀကာင္းသေဘ္ာေတြမွာ၊ SOLAS Convention အရ၊ မရိွမၿဖစ္ အသံုးၿပဳရမယ္႔ စနစ္လည္းၿဖစ္ပါတယ္။

Reference and image credit to : Telecom ABC, http://www.iho.int/, Hyperbolic Radio-navigation Systems, Compiled by Jerry Proc VE3FAB, 2007., www.swift.com.sg, "GPS back - up 'needs more research' ". bbc.co.uk, 20 June 2008, Retrieved October 5, 2010., Kennedy, G.; Davis, B. (1992). Electronic Communication Systems (4th ed.). McGraw-Hill International. ISBN 0-07-112672-4., p 509.

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.

DCS - Distributed Control System

ၿမန္မာအင္ဂၽင္နီယာဖိုရမ္မွာ 'PLC ႏွင့္ DCS ဘာကြြာျခားလဲဆိုတာ သိခ်င္ပါတယ္' လို႔ ေမးလာတဲ႔အခါ၊ ေၿဖႀကားၿဖစ္တဲ႔ post  ေလးကို ၿပန္လည္ကူးယူေဖာ္ၿပလိုက္ပါတယ္။

'DCS' အေႀကာင္းေၿပာမယ္ဆိုလၽွင္၊ Basic Control Theory မွ စေၿပာဖို႔ လိုအပ္ပါလိမ္႔မယ္။ ဒီေနရာမွာ Basic Control Theory နဲ႔ပက္သက္လို႔ ေရးသား ေဖာ္ၿပထားတာရိွပါတယ္။ 'PLC' ဟာ controller အမၽိဳးအစားတခုၿဖစ္ၿပီး၊ 'DCS' ကေတာ႔ controllers အမၽားအၿပားကို networks နဲ႔ ခၽိတ္ဆက္ကာ၊ communication နဲ႔ monitoring အၿဖစ္ အသံုးၿပဳထားတဲ႔ system လို႔ အလြယ္တကူ ေၿပာနိဳင္ပါတယ္။ DCS ကို စက္မွဳကုန္ထုတ္လုပ္ငန္း manufacturing system ေတြရဲ႕ production line ေတြမွာ၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ monitor and control distributed equipment အၿဖစ္ Electrical power grids and electrical generation plants, Environmental control systems, Traffic signals, Radio signals, Water management systems, Oil refining plants, Metallurgical process plants, Chemical plants, Pharmaceutical manufacturing, Sensor networks အစရိွတဲ႔ လုပ္ငန္း နယ္ပယ္ေတြမွာလည္း၊ တတ္ဆင္ႀကသလို၊ Dry cargo bulk နဲဲ႔ oil carrier ships ဆိုတဲ႔ သေဘ္ာေတြ မွာလည္း၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

Fig. Distributed Control System

DCS မွာ custom designed ဆိုတဲ႔  အသံုးၿပဳမယ္႔သူရဲ႕ လုပ္ငန္းလိုအပ္ခၽက္အတိုင္း ေရးဆြဲထားတဲ႔ processors ေတြကို၊ controllers ေတြအၿဖစ္၊ တတ္ဆင္ထားပါတယ္။ တနည္းအားၿဖင္႔ interconnections နဲ႔ communications အတြက္၊ communication protocol အေနနဲ႔၊ ေရးဆြဲ သတ္မွတ္ အသံုးၿပဳၿခင္းလို႔ ဆိုနိဳင္ပါတယ္။ input နဲ႔ output modules ေတြဟာ DCS ရဲ႕ component parts ေတြၿဖစ္ပါတယ္။ input modules ေတြဟာ၊ process သို႔မဟုတ္ field ထဲမွာတတ္ဆင္ထားတဲ႔ input instruments ေတြမွ အခၽက္အလက္ information ေတြကို၊ လက္ခံရယူၿပီး၊ output modules ေတြမွတဆင္႔ field ထဲမွာတတ္ဆင္ထားတဲ႔ output instruments ေတြသို႔၊ transmit instructions ေတြ ၿပန္လည္ေပးပို႔ပါတယ္။ processor ေတြကို computer bus သို႔မဟုတ္ electrical bus ေတြ အသံုးၿပဳကာ ဆက္သြယ္ၿပီး၊ modules တခုနဲ႔တခုကိုေတာ႔ multiplexer သို႔မဟုတ္ demultiplexers ေတြကို၊ အသံုးၿပဳကာ ဆက္သြယ္ထားပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ central controller နဲ႔ distributed controllers ေတြ အပါအဝင္၊ HMI လို႔ေခါါတဲ႔ human–machine interface တနည္းအားၿဖင္႔ control consoles တို႔ကိုလည္း bus ေတြ အသံုးၿပဳကာ၊ ဆက္သြယ္ထားပါတယ္။

DCS ကို switches ေတြ, pumps ေတြနဲ႔ valves ေတြကဲ႔သို႔ physical equipment ေတြၿဖင္႔၊ တိုက္ရိုက္ ခၽိတ္ဆက္ အသံုးၿပဳသလို၊ SCADA system ကဲ႔သို႔ တဆင္႔ခံ intermediate system မွ တဆင္႔ ခၽိတ္ဆက္ကာ၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ တခါတရံ DCS နဲ႔ SCADA လို႔ေခါါတဲ႔ supervisory control and data acquisition တို႔ကို subtle အေနနဲ႔ ေရာေထြးတတ္ပါတယ္။ DCS ဟာ control manufacturing processes မွာ တိကၽေစဖို႔ dedicated system အၿဖစ္၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳထားတဲ႔ စနစ္တခုၿဖစ္ပါတယ္။ အထူးသၿဖင္႔ batch-oriented လို႔ေခါါတဲ႔ အဆက္မၿပတ္ continuous အေနနဲ႔ ထုတ္လုပ္ေနရတဲ႔ oil refining, petrochemicals, central station power generation, fertilizers, pharmaceuticals, food and beverage manufacturing, cement production, steel making နဲ႔ paper making တို႔လို၊ ကုန္ထုတ္လုပ္မွဳ manufacturing processes ေတြမွာ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

DCS ကို sensors ေတြ၊ actuators ေတြနဲ႔ ခၽိတ္ဆက္ကာ၊ plant မွာၿဖတ္သန္းသြားမယ္႔ material ရဲ႕ flow control ကို၊ set point control အၿဖစ္၊ ထိန္းသိမ္းေပးပါတယ္။ control loop အတြင္းမွ pressure sensors ေတြ controllers ေတြနဲ႔ control valves ေတြကို ခၽိတ္ဆက္ကာ၊ အသံုးၿပဳၿခင္းလည္း ၿဖစ္ပါတယ္။ controller မွ signal conditioning input/ output (I/O) device သို႔ pressure သို႔မဟုတ္ flow measurements ဝင္ေရာက္လာပါတယ္။ ဝင္ေရာက္လာတဲ႔ measured variable ဟာ certain point ေရာက္ရိွသြားတဲ႔အခါ၊ controller မွ valve သို႔မဟုတ္ actuation device အား၊ fluidic flow process ရဲ႕ desired set point သို႔ေရာက္ရိွသည္အထိ၊ အဖြင္႔အပိတ္ ေဆာင္ရြက္ေစပါတယ္။ ေရနံခၽက္စက္ရံုႀကီးေတြမွာေတာ႔ အရည္အတြက္ ေထာင္ခၽီတဲ႔ I/ O points ေတြနဲ႔ အရြယ္အစားႀကီးမားတဲ႔ DCS ေတြကို၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

စကၠဴစက္ရံုေတြ၊ လည္ပတ္နံွဳးအမၽိဳးမၽိဳးရရိွေစရန္ variable speed drives အေၿမာက္အမၽား တတ္ဆင္ထားတဲ႔ motor control centers ေတြ၊ cement kilns ကဲ႔သို႔ ဘိလပ္ေၿမ စက္ရံုေတြနဲ႔ သတၱဳတူးေဖာ္ၿခင္း mining operations မွ သတၱဳထုတ္လုပ္မွဳနည္းစဥ္ processing facilities ေတြ အစရိွတဲ႔ စက္မွဳကုန္ထုတ္လုပ္ငန္းေတြမွာ၊ သက္ဆိုင္ရာ ထုတ္ကုန္ ပစၥည္း products အတြက္၊ သီးသန္႔သတ္မွတ္ထားတဲ႔ associated quality အရည္အေသြးကို၊ ထိန္းညွိထားရန္လိုအပ္ပါတယ္။ တနည္းအားၿဖင္႔ QCS ဆိုတဲ႔ quality control system အၿဖစ္၊ associated quality အရည္အေသြးအေနနဲ႔ ထိန္းညွိထားရန္ DCS ကိုအသံုးၿပဳႀကတယ္လို႔ ဆိုနိဳင္ပါတယ္။ သမရိုးကၽ typical DCS ေတြမွာ၊ အခၽိတ္အဆက္မိမိ functionally ဒါမွမဟုတ္ လိုက္ေလၽွာညီေထြ geographically ေဆာင္ရြက္ေပးမယ္႔ distributed digital controllers ေတြကို၊ networks နဲ႔ ခၽိတ္ဆက္ၿပီး၊ communication နဲ႔ monitoring system အၿဖစ္ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

distributed digital controllers ေတြကို၊ control box တခုတည္းမွာ တတ္ဆင္ထားေလ့ရိွၿပီး၊ အရည္အတြက္ (၁) ခုမွ (၂၅၆) ခုထက္ပိုတဲ႔ control loops ေတြကို၊ ထိေရာက္စြာ executing အေနနဲ႔ regulatory အၿဖစ္ ထိန္းသိမ္းေပးနိဳင္ပါတယ္။ input/ output (I/ O) devices ေတြကို controller ၿဖင္႔အတူတြဲကာ integral အေနနဲ႔ တတ္ဆင္ထားတတ္သလို၊ အေဝးတေနရာမွာ remotely အေနနဲ႔တတ္ဆင္ထားၿပီး၊ field network မွတဆင္႔ ဆက္သြယ္ေစတာကိုလည္း၊ ေတြ႔ရတတ္ပါတယ္။ လက္ရိွအသံုးၿပဳေနတဲ႔ controllers အမၽားစုဟာ အခၽက္အလက္ေပါင္း ေၿမာက္မၽားစြာကို extensive computational capabilities အေနနဲ႔ လက္ခံရယူၿပီး၊ တခၽိန္တည္းမွာ transmit instructions ေတြ ၿပန္လည္ေပးပို႔ နိဳင္သလို၊ proportional, integral နဲ႔ derivative ဆိုတဲ႔ PID control ကိုအသံုးၿပဳကာ၊ အစီအစဥ္တကၽ logically and sequentially control အေနနဲ႔ ေဆာင္ရြက္ေပးနိဳင္ပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ သာမန္ neural networks ေတြနဲ႔ ဆက္သြယ္ရံုသာမက ရွဳပ္ေထြးနက္နဲတဲ႔ fuzzy applications ေတြ အတြက္ပါ၊ ဆက္သြယ္ေပးနိဳင္ပါတယ္။ DCS systems ေတြမွာ အခၽက္အလက္ေတြနဲ႔ စြမ္းေဆာင္မွဳေတြ ေပၽာက္ကြယ္မသြားနိဳင္မယ္႔ redundant processors ေတြကိုသာ အသံုးၿပဳႀကၿပီး၊ control system ကို reliability အေနနဲ႔ လိွဳက္ေလၽွာညီေထြစြာ၊ ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။


Reference and image credit to : "Introduction to Industrial Control Networks". IEEE Communications Surveys and Tutorials. 2012., Stout, T. M. and Williams, T. J. (1995). "Pioneering Work in the Field of Computer Process Control". IEEE Annals of the History of Computing 17 (1)., http://www.isa.org/

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.

Electronic Chart Display and Information System ေႀကာင္႔ စစ္သေဘ္ာေသာင္တင္ၿခင္း

'တိုးေအး' သေဘ္ာေမာင္းနွင္တဲ႔ ေရယာဥ္မွဴး (ဆလင္/ တက္မကိုင္) လည္း၊ ရန္ကုန္ၿမစ္ထဲမွာ တက္မ wheel ကို၊ လက္နဲ႔လွည္႔ ေမာင္းရင္း collision ၿဖစ္ကာ၊ သေဘ္ာတိုက္ခဲ႔ဖူးသလို၊ ဆူးလူးပင္လယ္လို အေၿပာကၽယ္တဲ႔ ေဗြြပင္လယ္မွာ၊ အီလက္ထေရာနစ္စက္ပစၥည္းေတြ၊ အကူအညီနဲ႔ ေမာင္းရင္း grounding ၿဖစ္ကာ၊ ေသာင္တင္တတ္တာကိုလည္း၊ ေတာက္တိုမယ္ရ၊ ႀကားဖူးနားဝ အေနနဲ႔ ေရးပါဦးမယ္။

 

Fig. Yangon River (Rangoon River) and Approaches, Admiralty Charts No. 0833

သေဘ္ာေတြ၊ တေနရာနဲ႔ တေနရာကို သြားလာခုတ္ေမာင္းတဲ႔အခါ၊ ေရပံု ဆိုတဲ႔ nautical charts ေတြကို၊ အသံုးၿပဳရပါတယ္။ တကမာၻလံုးမွာ အသံုးၿပဳေနတဲ႔ nautical charts ေတြဟာ၊ United Kingdom Hydrographic Office ဆိုတဲ႔ ၿဗိတိသၽွဘုရင္မႀကီးရဲ႕ ဇလေဗဒဆိုင္ရာတိုင္းတာေရးရံုးမွ၊ ထုတ္ေဝတာ ၿဖစ္သလို၊ Admiralty Charts ေတြလို႔ ေခါါပါတယ္။ မူပိုင္ခြင္႔ copy right အေနနဲ႔ ၿဗိတိသၽွဓနသဟာယ common wealth နိဳင္ငံေတြ အားလံုးနဲ႔ သက္ဆိုင္တဲ႔အတြက္၊ 'crown copyright' ရယ္လို႔၊ အမွတ္အသား ၿပဳထားပါတယ္။ ေရပံုစာရြက္ mapping အေနနဲ႔ အရည္အတြက္ (၃၀၀၀) ေကၽာ္တဲ႔ nautical charts ေတြကို၊ large-scale charts, medium-scale charts နဲ႔ small-scale charts ဆိုၿပီး ခြဲၿခား အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ large-scale charts ေတြကို၊ entrances to harbours ဆိုတဲ႔ ဆိပ္ကမ္းအဝင္ အထြက္၊ ေမာင္းနွင္ၿခင္းကိစၥေတြမွာ အသံုးၿပဳကာ၊ medium-scale charts ေတြကို coastal areas ဆိုတဲ႔၊ ကမ္းေၿခ အနီးအနား ေမာင္းနွင္ၿခင္းကိစၥေတြမွာ အသံုးၿပဳပါတယ္။ small-scale charts ေတြကိုေတာ႔ open areas ဆိုတဲ႔၊ ပင္လယ္သမုဒၵရာအတြင္း၊ ေမာင္းနွင္ၿခင္းကိစၥေတြမွာ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ 

'ဒူဒူ' တို႔လို ဗုစုခရုေတြကေတာ႔ ေရပံုစာရြက္ chart paper mappings ေတြဟာ၊ စာရြက္အသား ေကာင္းသမို႔၊ ခပ္ပါးပါး gasket paper အေနနဲ႔ အလိုရိွသလို၊ စက္ခန္းမွာ တြင္တြင္ကၽယ္ကၽယ္၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

ဇလေဗဒ hydrology ဆိုင္ရာ အခၽက္အလက္ေတြဟာ၊ အခၽိန္နဲ႔ အမၽွေၿပာင္းလဲေနပါတယ္။ သက္္ဆိုင္ရာ တိုင္းၿပည္ေတြရဲ႕ ေရေႀကာင္းဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္အဖြဲ႔အစည္းေတြမွ အခၽိန္နဲ႔ တေၿပးးညီ updated ေပးပို႔တဲဲ႔႔ သတင္း၊ အခၽက္အလက္ေတြအေပါါ မူတည္ၿပီး၊ United Kingdom Hydrographic Office ဟာ၊ ေရပံုေတြမွာ ၿဖည္႔စြက္္ ၿပင္္ဆင္မွဳ amended ကိစၥေတြကိို၊ ေဆာင္ရြက္ရသလိိုု၊ သက္္ဆိုင္ရာ တိုင္းၿပည္ေတြရဲ႕ ေရေႀကာင္းဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္အဖြဲ႔အစည္းေတြကိုလည္း၊ mariners' notice အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ သတင္းေပးပို႔ရပါတယ္။ ေရေႀကာင္းဆိုင္ရာ အာဏာပိုင္အဖြဲ႔အစည္းေတြဟာ၊ သေဘ္ာလိုင္းေတြသို႔ ၊ mariners' notice ေတြကို ဆက္လက္ေပးပိို႔ၿပီး၊ သေဘ္ာမွ ေရပံုစာရြက္ ၿပင္ဆင္ၿခင္း chart correction အားေဆာင္ရြက္ရပါတယ္။ 

Fig. ECDIS

ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ႔ ေရပံုစာရြက္ chart papers ေတြအစား၊ Electronic Chart Display and Information System ဆိုတဲ႔ ECDIS စနစ္ေတြကို၊ သေဘ္ာေတြမွာ တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳလာႀကပါတယ္။ ECDIS စနစ္ဟာ computer-based navigation information system ၿဖစ္ၿပီး၊၊ ENC လို႔ေခါါတဲ႔ electronic navigational charts တနည္းအားၿဖင္႔ DNC လို႔ေခါါတဲ႔ Digital Nautical Charts ေတြနဲ႔ radar, Navtex, automatic identification systems (AIS), Sailing Directions နဲ႔ fathometer တို႔မွ၊ ရရိွလာတဲ႔ အခၽက္အလက္ေတြကို၊ ေပါင္းစပ္အသံုးၿပဳတဲ႔ စနစ္လို႔ေၿပာနိဳင္ပါတယ္။

ECDIS စနစ္ကို (၂၀၀၂) ခုနွစ္ေလာက္မွ၊ စတင္ၿပီး SOLAS regulation V/ 19-2.1.4 အရ၊ သေဘ္ာေတြမွာ backup arrangement အေနနဲဲ႔ အရံအၿဖစ္ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳခဲ႔ရာမွ၊ IMO Maritime Safety Committee ရဲ႕ (၂၀၀၉) ခုနွစ္ ဆံုးၿဖတ္ခၽက္အရ၊ safe navigation အေနနဲ႔ ေဘးအနၱရာယ္ကင္းရွင္းစြာ၊ သြားလာခုတ္ေမာင္းနိဳင္ေစရန္၊ မရိွမၿဖတ္တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳရမယ္႔ mandatory requirement စနစ္ ၿဖစ္လာပါေတာ႔တယ္။ IMO Maritime Safety Committee ရဲ႕ MSC. 232(82) အရ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာ international voyages ေရလမ္းခရီးေတြမွာ၊ သြားလာခုတ္ေမာင္းေနတဲ႔ သေဘ္ာတိုင္းမွာ တတ္ဆင္ ထားရမွာၿဖစ္ပါတယ္။

 

Fig. USS Guardian, grounding in Sulu Sea, Tubbataha Reef, Philippine waters

USS Guardian ဆိုတဲ႔ အေမရိကန္္စစ္သေဘ္ာဟာ၊ Sulu Sea အတြြင္းမွ Tubbataha Reef ဆိုတဲဲ႔႔ သနၱာေကၽာက္တန္္းနဲ႔ ၿငိၿပီး၊ ဒီနွစ္ ဇနၷဝါရီလ (၁၇) ရက္ေန႔က၊ ေသာင္တင္သြားခဲ႔ ပါတယ္။ ECDIS စနစ္ သို႔မဟုတ္ DNC လို႔ေခါါတဲ႔ Digital Nautical Charts ေတြ တနည္းအားၿဖင္႔ DNC mapping ေတြကို၊ အေမရိကန္္စစ္သေဘ္ာေတြမွာ တတ္္ဆင္အသံုးၿပဳႀကၿပီး၊ USS Guardian ေသာင္တင္ၿခင္းဟာ၊ chart data မွ အခၽက္အလက္ erroneous navigation အမွားေတြေႀကာင္႔၊ ေပါါေပါက္ခဲ႔ရတယ္လို႔၊ ပဏာမစံုစမ္းစစ္ေဆးခၽက္ preliminary findings ေတြအရ၊ သိရပါတယ္။ chart data မွ အခၽက္အလက္ေတြထဲမွာ၊ Tubbataha Reef ဆိုတဲဲ႔႔ သနၱာေကၽာက္တန္္း တည္ေနရာကိုု လြဲမွားစြာေဖာ္ၿပထားတာ ေတြ႔ရပါတယ္။ USS Guardian ဟာ၊ ေရြွၿမန္မာ သေဘ္္ာသားတို႔ ေပၽာ္စံရာစခန္းသာဆိုတဲ႔႔၊ ပလဝန္္း Palawan Island ကၽြန္းရဲ႕ အေရရွ႕ေတာင္္ဖက္၊ မိုင္ (၈၀) အကြာမွွာ ေသာင္တင္ေနနတာၿဖစ္ၿပီး၊ U.S. 7th Fleet ဆိုတဲ႔ အေမရိကန္အမွတ္ (၇) ေရယာဥ္စုဟာ၊ သနၱာေကၽာက္တန္္းမွာ သဘာဝပတ္္ဝန္းကၽင္ ထိခိုက္ပၽက္စီးမွဳ environmental effects အနည္းဆံုး အေနအထားၿဖင္႔၊ သေဘ္ာဆယ္ယူမွဳ salvage operations ကိုေဆာင္ရြက္ေနပါတယ္။

Reference and Image credit to : Admiralty Charts, U.S. Pacific Fleet spokesman Capt. Darryn James On January 19, 2013.

Remark : All publications images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. 

မၽိဳးရိုးဗီဇနဲ႔ သေနၶေၿပာင္းၿခင္း heredity and mutation

"ၿမန္မာအင္ဂၽင္နီယာဖိုရမ္" ရဲ႕ မ်ဳိးရုိးဗီဇအင္ဂ်င္နီယာပညာ ဘာသာရပ္မွ၊ 'ငုတ္ဗီဇ' ေခါင္းစဥ္ေအာက္မွာ၊ ေရးၿဖစ္ခဲ႔တဲ႔ post ကိုၿပန္လည္ ကူးယူေဖာ္ၿပလိုက္ပါတယ္။

'ငုတ္ဗီဇ' ဆိုတဲ႔  'recessive gene' နဲ႔ ပက္သက္ၿပီး၊ မ်ဳိးရုိးဗီဇအင္ဂ်င္နီယာ genetic engineering ပညာရပ္နယ္ပယ္ဖက္မွမဟုတ္ပဲ၊ evolutionary biology ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳဇီဝေဗဒနဲ႔ cognitive psychology သိၿခင္းဆိုင္ရာ စိတ္ပညာတို႔ကို၊ ေပါင္းစပ္ထားတဲ႔ လူမွဳေရးသိပၸံ social science ပညာရပ္ေခါင္းစဥ္ေအာက္မွ၊ 'ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ စိတ္ပညာ' ဆိုတဲ႔ evolutionary psychology ပညာရပ္နယ္ပယ္ အၿမင္နဲ႔ ေဆြးေနြး ႀကည္႔ပါဦးမယ္။ ရုပ္ႀကြင္း fossils နဲ႔ ဇီဝသက္ရိွ organic compounds ပညာရွင္ palaeontologist တဦးၿဖစ္သူ 'Stephen Jay Gould' ကေတာ႔ ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ စိတ္ပညာဟာ၊ ထင္ေႀကးနဲ႔ ေကာလ ဟာလေတြကို၊ မွန္မမွန္ စစ္ေဆးၿခင္းမရိွပဲ လိုရာဆြဲယူကာ လက္ခံထားတဲ႔ ပညာရပ္ရယ္လို႔၊ ေၿပာဖူးပါတယ္။ ဒီ post ကိုလည္း၊ လိုရာ ဆြဲယူၿပီးေရးထားတဲ႔ post အၿဖစ္ယူဆကာ၊ ဖတ္ႀကပါလို႔ ႀကိဳတင္ေတာင္းပန္ပါရေစ။

Fig. Gene

မၽိဳးရိုးဗီဇနဲ႔ သေနၶေၿပာင္းၿခင္း heredity and mutation တို႔ေႀကာင္႔ ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ revolution ၿဖစ္ေပါါလာရပါတယ္။ မၽိဳးေစ႔ သို႔မဟုတ္ ဗီဇဆိုတဲ႔ gene ဟာ၊ cell ထဲမွာရိွေနၿပီး၊ ပံုစံတူေစရန္ ညြွန္ႀကားေပးတဲ႔ အရာတခုၿဖစ္ပါတယ္။ molecular unit ၿဖစ္တဲ႔ gene ဟာ မၽိဳးရိုးဗီဇ heredity ကို ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ သက္ရိွဇီဝခနၥာအဖြဲ႔အစည္း living organism လည္းၿဖစ္ပါတယ္။ DNA လို႔ေခါါတဲ႔ gene ရဲ႕ ညြွန္ႀကားခၽက္အရ ဆဲလ္ cell မွ ပရိုတိန္း protein ေတြကိုထုတ္ေပးပါတယ္။ gene ဟာ ဆံပင္အညိဳ၊ ဆံပင္အနက္၊ မၽက္လံုးအၿပာ၊ မၽက္လံုးအနက္၊ အသားအၿဖဴ၊ အသားအညိဳနဲ႔ အရပ္၊ အတို အရွည္ အပါအဝင္၊ စိတ္ေနစိတ္ထားေတြကို ညြွန္ႀကားေပးတဲ႔ အရာၿဖစ္ပါတယ္။ သားသမီးေတြ မိဘနဲ႔ တူရတာကေတာ႔၊ မိဘထံမွ မၽိဳးေစ႔ သို႔မဟုတ္ ဗီဇဆိုတဲ႔ gene ကိုလက္ခံရရိွၿခင္းေႀကာင္႔ၿဖစ္ၿပီး၊ heredity ဆိုတဲ႔ 'မၽိဳးရိုးဇာတိလက္ခံရရိွၿခင္း' လည္းၿဖစ္ပါတယ္။

DNA လို႔ေခါါတဲ႔ gene ဆိုတဲ႔ မၽိဳးေစ႔ေတြဟာ ကန္ထဲမွာရိွေနသလို အလားသ႑န္တူၿပီး၊ လူရဲ႕ မၽိဳးေစ႔ေတြဟာ လူမၽိဳးေစ႔ကန္၊ ဆင္ရဲ႕မၽိဳးေစ႔ေတြဟာ ဆင္မၽိဳးေစ႔ကန္နဲ႔ လိပ္ရဲ႕ မၽိဳးေစ႔ေတြဟာ လိပ္မၽိဳးေစ႔ ကန္မွာ ရိွေနတယ္လို႔ ဥပမာေပးပါရေစ။ လူမၽိဳးေစ႔ကန္ထဲမွာ လူရဲ႕ပံုသ႑န္၊ အရြယ္အစားအစရိွတာေတြကို ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ လူရဲ႕ မၽိဳးေစ႔ေတြရိွသလို၊ ဆင္နဲ႔လိပ္တို႔ရဲ႕ လူမၽိဳးေစ႔ကန္ေတြထဲမွာလည္း၊ ဆင္နဲ႔ လိပ္တို႔ရဲ႕ ပံုသ႑န္၊ အရြယ္အစား အစရိွတာေတြကို ၿဖစ္ေပါါေစတဲ႔ မၽိဳးေစ႔ေတြရိွပါတယ္။

မၽိဳးေစ႔ကန္အတြင္း၊ တူညီတဲ႔မၽိဳးေစ႔ေတြရိွေနေပမယ္႔ မၽိဳးေစ႔ တခုတေလ သို႔မဟုတ္ အခၽိဳ႕ဟာ ကြဲၿပား ၿခားနားေနရာမွ၊ သေနၶေၿပာင္းၿခင္း mutation ၿဖစ္ေပါါလာရပါတယ္။ တနည္းအားၿဖင္႔ cell တခုထဲ အတြင္းမွာ ရိွေနတဲ႔ မၽိဳးေစ႔ကိုယ္တိုင္ေၿပာင္းလဲသြားၿခင္းၿဖစ္ပါတယ္။ အရပ္ရွည္ေစရန္ၿပဳလုပ္ေပးမယ္႔ မၽိဳးေစ႔မွ၊ လက္ေခၽာင္းတေခၽာင္း ပိုထြက္လာေစရန္ ၿပဳလုပ္ေပးလိုက္ၿခင္းဟာ သေနၶေၿပာင္းၿခင္းၿဖစ္သလို၊ cell အသစ္ ၿဖစ္ေပါါလာၿခင္းလည္း ၿဖစ္ပါတယ္။ သေနၶေၿပာင္းၿခင္းအမၽားစုဟာ အနၱရာယ္ ၿဖစ္ေစတတ္ပါတယ္။ သေနၶေၿပာင္းၿခင္းမွေပါါေပါက္လာတဲ႔ မၽိဳးေစ႔အသစ္ဟာ ရွင္သန္မွဳနဲ႔ မၽိဳးပြားမွဳကို အားမေပးလၽွင္ ႀကာႀကာမခံသလို၊ ရွင္သန္မွဳနဲ႔ မၽိဳးပြားမွဳအားေကာင္းတဲ႔အခါ အၿခားမၽိဳးေစ႔ေတြကိုပါ၊ ကူးစက္ၿပန္႔နံွ႕သြားၿပီး၊ မၽိဳးေစ႔ကန္အတြင္းမွာ မၽိဳးေစ႔အသစ္ေတြကိုထပ္မံေပါါေပါက္ေစပါတယ္။

သက္ရိွသတၲဝါေတြမွာ မၽိဳးေစ႔အသစ္ေတြထပ္မံေပါါၿပီး၊ cell အသစ္ေတြေပါါေပါက္ရာမွတဆင္႔ ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ revolution ၿဖစ္ေပါါလာရပါတယ္။ ၿဗိတိသၽွလူမၽိဳး evolutionary biologist ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ ဇီဝေဗဒပညာရွင္ ဝီလၽွံေဒါါလ္နယ္ဟယ္လ္မင္တန္ 'W.D Hamilton' က ဆင္႔ကဲေၿပာင္းလဲမွဳ ၿဖစ္စဥ္မွာ ဖြဲ႔စည္းပံုဟာအဓိကမဟုတ္ပဲ၊ သက္ဆိုင္ရာမၽိဳးေစ႔ကသာ အဓိက ကၽတယ္လို႔ (၁၉၆၄) ခုနွစ္ေလာက္တုန္းက၊ ေၿပာခဲ႔ပါတယ္။ W.D Hamilton ရဲ႕ Hamilton's rule နိယာမအေႀကာင္းကိုလည္း၊ ထည္႔ေၿပာပါဦးမယ္။

ေဆြမၽိဳးနီးစပ္သူေတြမွာ၊ တူညီတဲ႔မၽိဳးေစ႔ေတြရိွႀကၿပီး၊ ေသြးသားေတာ္စပ္သူေတြကို ကူညီၿခင္းဟာ တူညီတဲ႔မၽိဳးေစ႔ေတြ အၿခင္းၿခင္း အညီေပးၿခင္းၿဖစ္သလို၊ မိမိရဲ႕ ကိုယ္ပြားေတြကို ကူညီၿခင္းၿဖစ္တယ္လို႔ 'ပါေမာကၡ Richard Dawkins' ကဆိုခဲ႔ပါတယ္။ ေဆြမၽိဳးေတာ္စပ္မွဳပမာဏ coefficient of relatedness ကို 'r' ဆိုတဲ႔ တိုင္းတာမွဳ ကိန္းနဲ႔ တြက္ခၽက္နိဳင္ပါတယ္။ အေမရိကန္လူမၽိဳး geneticist မၽိဳးရိုးဗီဇပညာရွင္ 'Sewall Wright' က၊ coefficient of relatedness ကို ပထမဒီဂရီေဆြမၽိဳး၊ ဒုတိယဒီဂရီေဆြမၽိဳးနဲ႔ တတိယဒီဂရီေဆြမၽိဳးဆိုၿပီး၊ ပိုင္းၿခားကာ၊ 'r' တန္ဘိုးကို တိုင္းတာၿပခဲ႔ပါတယ္။ 

ပထမဒီဂရီေဆြမၽိဳးအုပ္စုမွာ မိဘနဲ႔ သားသမီးတို႔ပါဝင္ၿပီး၊ 'r' တန္ဖိုး အေနနဲ႔ (၅၀) % ရိွပါတယ္။ ဒုတိယဒီဂရီေဆြမၽိဳးအုပ္စုမွာေတာ႔ အဘိုး၊ အဘြား၊ ဘႀကီး၊ ႀကီးေဒါါ၊ ဦးေလး၊ အေဒါါ၊ တူ၊ တူမတို႔ ပါဝင္ကာ၊ 'r' တန္ဖိုးအေနနဲ႔ (၂၅) % ရိွပါတယ္။ တတိယဒီဂရီေဆြမၽိဳး အုပ္စုမွာေတာ႔ တစ္ဝမ္းကြဲေတြ ပါဝင္ၿပီး၊ 'r' တန္ဖိုးအေနနဲ႔ (၁၂. ၅) % ရိွပါတယ္။ ေသြးသားေတာ္စပ္သူေတြအၿခင္းၿခင္း၊ အၿပန္အလွန္အကၽိဳးကို မေမၽွာ္ကိုးပဲ၊ ကူညီေစာင္႔ေရွာက္ၿခင္း ၿဖစ္ေပါါေစရန္၊ ေဆြမၽိဳးေတာ္စပ္မွဳပမာဏ coefficient of relatedness 'r' ဟာ ေကာင္းကၽိဳးတန္ဖိုးအခၽိဳး cost - benefit ratio ဆိုတဲ႔ c/ b တန္ဖိုးထက္ ေကၽာ္လြန္ရမယ္လို႔၊ "r > c/ b" ဆိုၿပီး Hamilton's rule နိယာမကဆိုပါတယ္။

'ငုတ္ဗီဇ' ဟာ ေဆြမၽိဳးနီးစပ္သူေတြရဲ႕၊ တူညီတဲ႔မၽိဳးေစ႔ေတြမွတဆင္႔ သေနၶေၿပာင္းၿခင္း heredity မွေပါါေပါက္လာတဲ႔ မၽိဳးေစ႔အသစ္ၿဖစ္ပါတယ္။ သေနၶေၿပာင္းၿခင္းမွေပါါေပါက္လာတဲ႔ မၽိဳးေစ႔အသစ္ဟာ မၽိဳးေစ႔ကန္အတြင္းမွာ cell အသစ္ကို ၿဖစ္ေပါါေစၿခင္းမရိွပဲ၊ ပုန္းကြယ္ေနတတ္ပါတယ္။ တခၽိန္ခၽိန္မွာ မၽိဳးရိုးဇာတိကို လက္ခံရရိွသူရဲ႕ မၽိဳးေစ႔ကန္အတြင္းမွာ ငုတ္ဗီဇ ဆိုတဲ႔ recessive gene ေႀကာင္႔၊ cell အသစ္ ၿဖစ္ေပါါလာတတ္သလို၊ ေနာက္တခါမွာေတာ႔ ငုတ္ဗီဇ အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ ပုန္းကြယ္ေနတတ္ပါတယ္။ 

Reference and image credit to : ေဒါက္တာခင္ေမာင္ဝင္း၊ အီေဗာ္လူးရွင္းစိတ္ပညာ၊ မံုေရြး စာအုပ္တိုက္၊ ေအာက္တိုဘာ၊ (၂၀၁၀) ခုနွစ္။ Pearson H (2006). "Genetics: what is a gene?". Nature 441 (7092): 398–401,. The Evolution of Desire : Strategies of Human Mating, by David Buss, 1994., Gene

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.

Dynamic Positioning System ဆိုင္ရာ စာအုပ္စာတမ္းမၽား (၁)

ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ အတူ တစီးတည္း၊ စီးခဲ႔ဖူးတဲ႔ junior ညီငယ္တဦး၊ ၿပီးခဲ႔တဲ႔ အပတ္က DP maintenance Course လာတက္ပါတယ္။ (၄) ရက္ သင္တန္းကို၊ စက္ာပူေဒါါလာ ၆၀၀၀ သြင္းရပါသတဲ႔။ ၿမန္မာၿပည္ မၿပန္ခင္ သင္တန္းမွ soft copy ေတြကို၊ ေပးခဲ႔ပါတယ္။ အဲဒီထဲက တခၽိဳ႕တဝက္ကို တင္ေပးပါဦးမယ္။

ဒီစာအုပ္ကေတာ႔ "Guide to Dynamic Positioning of Vessel" ဆိုတဲ႔ စာအုပ္ၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွတဆင္႔ ရယူနိုင္ပါတယ္။

 

ဒီစာအုပ္ ကေတာ႔ "Latitude & Longitude for D.P System Users and Marine Engineers" ဆိိုတဲ႔စာအုုပ္ၿဖစ္ပါတယ္။ ဒီေနရာမွတဆင္႔ ရယူနိုင္ပါတယ္။

Dynamic Positioning System တတ္ဆင္သံုးစြဲထားတဲ႔ သေဘ္ာေတြအတြက္၊ အၿပည္ၿပည္ဆိုင္ရာေရေႀကာင္းအဖြဲ႔မွ၊ ၿပဌာန္းခၽက္

guide lines ဆိုတဲ႔ MSC/ Circ. 645 ကိုေတာ႔ ဒီေနရာမွတဆင္႔ ရယူနိဳင္ပါတယ္။

Credit to : Aung Kyaw Soe

Remark : All publications herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.

Hydraulic control valves (၅)

pilot-operated with external drain type check valve လို႔ေခါါတဲ႔ 'sequence valve' အေႀကာင္းကို၊ ဆက္ပါဦးမယ္။ fluid power circuits လို႔ေခါါတဲ႔ hydraulic circuits ေတြမွာ၊ operation, efficiency နဲ႔ performance ေတြေကာင္းလာေစဖို႔အၿပင္၊ safety အတြက္ပါ ရည္ရြယ္ၿပီး၊ sequence valves ေတြကို၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ sequence vales ေတြဟာ normally closed အေနအထားၿဖင္႔ 'ပိတ္' ေနသလို၊ fluid ဟာ bidirectional flow ၿဖင္႔၊ valve အား ၿဖတ္သန္းစီးဆင္းနိဳင္ၿပီး၊ bypass check valve တလံုးနဲ႔အၿပိဳင္ parallel တြဲဖက္တတ္ဆင္အသံုးၿပဳရတဲ႔၊ valves ေတြၿဖစ္ပါတယ္။ sequence valves ေတြမွာ hydraulic tank ၿဖင္႔ တိုက္ရိုက္ဆက္သြယ္ထားတဲ႔ external drain line ပါဝင္ပါတယ္။

(၂) ခုထက္ပိုတဲ႔ hydraulic cylinders ေတြကို၊ parallel အေနနဲ႔ ေမာင္းနွင္အသံုးၿပဳတဲ႔အခါ၊ အစီအစဥ္ တကၽ sequence အေနနဲ႔ လွဳပ္လၽွားေရြွ႕လၽွားေစဖို႔ လိုအပ္ပါတယ္။ directional control valves, limit switches ေတြနဲ႔ limit valves ေတြကို၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳၿပီး၊ first cylinder ဟာ၊ လိုအပ္တဲ႔ positive location ကိုမေရာက္ခင္၊ second cylinder စတင္ ေရြွ႕လၽွားေစဖို႔၊ ေဆာင္ရြက္ခဲ႔ႀကရာမွ၊ sequence valves ေတြကို cylinder actuation အတြက္ အစားးထိုးတတ္ဆင္ၿပီး၊ အသံုးၿပဳလာႀကပါတယ္။ bypass check valve တလံုးနဲ႔အၿပိဳင္ parallel တြဲဖက္ထားတဲ႔ sequence valve ကို၊ directional valve ၿဖင္႔၊ တိုက္ရိုက္ series အေနအထားၿဖင္႔ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳေလ႔ရိွပါတယ္။

Fig. Simplified cutaway of a typical hydraulic sequence valve and schematic symbol

sequence valves ေတြကို preset pressure ၿဖင္႔ setting ခၽိန္ညွိထားပါတယ္။ fluid pressure ဟာ preset pressure မေရာက္ခင္မွာ valve ပြင္႔သြားၿပီး၊ flow အားၿဖတ္သန္း စီးဆင္းေစသသို၊ လိုအပ္ပါက flow direction ကိုပါေၿပာင္းလဲ စီးဆင္းေစနိဳင္ပါတယ္။ အထက္မွာ အသံုးမၽားတဲ႔ direct acting - internally pilot operated sequence valve တလံုးကို၊ နမူနာအၿဖစ္ ေဖာ္ၿပထားပါတယ္။ internally pilot operated sequence valves ေတြကို၊ အမၽားဆံုး set pressure အေနနဲ႔ 50 psi ပမာဏထက္မပိုပဲ၊ ခၽိန္ညွိထားေလ့ ရိွပါတယ္။ internally piloted designed အၿဖစ္ တည္ေဆာက္ထားေပမယ္႔၊ လိုအပ္ပါက externally piloted အၿဖစ္ေၿပာင္းလဲ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳနိဳင္ပါတယ္။ direct acting - externally pilot operated sequence valves ေတြမွာ set pressure ကို 100 ~ 150 psi ပမာဏခန္႔မွာ၊  ခၽိန္ညွိ ထားေပမယ္႔ premature cylinder creep ဆိုတဲ႔ hydraulic cylinder တၿဖည္းၿဖည္း ညင္သာစြာ စတင္ေရြွ႕လၽွားေစဖို႔၊ below set pressure မွာ၊ valve ဟာ partially open အေနအထားၿဖင္႔၊ အနည္းငယ္ စတင္ 'ပြင္႔' တာေတြ႔ရပါတယ္။

မူလအေၿခအေနမွာ၊ spring မွ adjustable force ရဲ႕ တြန္းအားၿဖင္႔ balanced spool ဟာ sequence valve inlet သို႔ fluid စီးဆင္း မဝင္ေရာက္ေစရန္၊ block အေနနဲ႔ တားဆီး ထားပါတယ္။ valve inlet မွ fluid ရဲ႕ pressure ဟာ spring force setting ကိုေကၽာ္လြန္သြားတဲ႔အခါ၊ spool အား အေပါါသို႕ တြန္းတင္လိုက္ပါတယ္။ fluid ဟာ routing fluid အေနနဲ႔ စီးဝင္လာေပမယ္႔၊ outlet ဟာ valve အတြင္းမွ fluid pressure ၿမင္႔တက္ မလာမၿခင္း 'ပိတ္' ေနပါတယ္။ inlet မွ fluid pressure ဟာ set pressure ရဲ႕ေအာက္သို႔ လံုးဝကၽဆင္းမွဳ မရိွတဲ႔ အေၿခအေနေရာက္မွာသာ၊ outlet စတင္ 'ပြင္႔' သြားၿပီး၊ fluid flow ဆက္လက္ စီးဆင္းသြားပါေတာ႔တယ္။ outlet pressure ဟာ exceeds set pressure အၿဖစ္ ရရိွလာတဲ႔အခါ၊ valve ဟာ fully open အေနအထားၿဖင္႔ အၿပည္႔အဝ 'ပြင္႔' သြားၿပီး၊ valve ရဲ႕ အဝင္နဲ႔ အထြက္ inlet and outlet မွ fluid flow pressure ကို equalized အေနနဲ႔ ညီမၽွေနေစရန္၊ ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။

Fig. Typical hydraulic circuit using conventional sequence valves for sequential operation of cylinders 

အထက္မွာ work piece ကို clamp and hold အေနနဲ႔ ကိုင္တြယ္ၿပီး၊ second operation အၿဖစ္ လြဲွေၿပာင္းေပးမယ္႔၊ machine တခုရဲ႕ hydraulic circuit ကို၊ နမူနာအၿဖစ္ ေဖာ္ၿပထား ပါတယ္။ sequence valve '2' ကို preset pressure အေနနဲ႔ 500 psi မွာခၽိန္ညိွထားတဲ႔အတြက္၊ cylinder '1' မွာအနည္းဆံုး 550 psi ဖိအားပမာဏရိွမွသာ၊ cylinder '2' ဟာ extend အေနနဲ႔ အၿပင္သို႔ ဆန္႔ထြက္နိဳင္မွာ ၿဖစ္ပါတယ္။ cylinder '2' ဟာ အၿပင္သို႔ extending အေနနဲ႔ ဆန္႔ထြက္ေရြွ႕လၽွားစဥ္၊ circuit အတြင္းမွ pressure ဟာ 500 psi ဖိအား ပမာဏေအာက္သို႔ ကၽဆင္းမသြားရန္ လိုအပ္ပါတယ္။ အကယ္၍ cylinder '2' ဟာ 1000 psi ဖိအားပမာဏလိုအပ္ပါက၊ relief valve setting မွတဆင္႔ increase အေနနဲ႔ ၿမွင္႔တင္ေပးနိဳင္ပါတယ္။

cylinder '2' ဟာ retracted အေနနဲ႔ အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္ေရြွ႕လၽွားစဥ္၊ cylinder '1' သို႔ retracted signal မဝင္ေရာက္ေစရန္၊ sequence valve '1' ကို preset pressure အေနနဲ႔ 450 psi မွာခၽိန္ညိွကာ၊ block အၿဖစ္ တားဆီးေပးထားပါတယ္။ cylinder '2' ဟာ retracted အေနနဲ႔ အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္ေရြွ႕လၽွားစဥ္၊ pilot-operated check valve မွ cylinder '1' ရဲ႕ force ကို ထိန္းသိမ္းေပးထား ပါတယ္။ sequence valve '1' နဲ႔ cylinder '1' တို႔ရဲ႕ line မွဝင္ေရာက္လာမယ္႔ signal မွသာ၊ pilot-operated check valve ကို open position ၿဖင္႔ ဖြင္႔နိဳင္တဲ႔အတြက္၊ အေနွာက္အယွက္ေပးမယ္႔ မည္သည္႔ signal မွမရိွတဲ႔ အေၿခအေန ၿဖစ္ေပါါေနၿပီး၊ cylinder '2' ဟာ fully retraced အေနနဲ႔ အဆံုးထိ ဝင္ေရာက္ေရြွ႕လၽွားနိဳင္မွာ ၿဖစ္ပါတယ္။

အကယ္၍ cylinder '1' ဟာ load contacting တနည္းအားၿဖင္႔ stroke end သို႔ေရာက္ရိွစဥ္၊ သို႔မဟုတ္ cylinder '2' ဟာ prematurely အေနနဲ႔ ေခၽာေမြွ႔စြာအလုပ္လုပ္နိဳင္တဲ႔ အေၿခအေနမၽိဳးမွာ build-up pressure ေပါါေပါက္နိဳင္တဲ႔ အတြက္၊ အထက္မွာေဖာ္ၿပထားတဲ႔ circuit ကို၊ safe အေနနဲ႔ စိတ္ခၽ ယံုႀကည္စြာ၊ အသံုးမၿပဳနိဳင္တာ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ ပထမဆံုးေရြွ႕လၽွားမယ္႔ cylinder '2' ဟာ၊ subsequent ones အေနနဲ႔ ေနာက္ထပ္ လိုက္ပါေရြွ႕လၽွားမယ္႔ cylinder '1' ထက္ higher pressure ပိုမို လိုအပ္တဲ႔အတြက္၊ sequence valves ေတြမွာ အဆက္မၿပတ္ substantial heat ေတြေပါါေပါက္နိဳင္တဲ႔ အၿပင္၊ valve ရဲ႕ အဝင္နဲ႔ အထြက္္မွာလည္း၊ ၿမင္႔မားတဲ႔ high pressure drop ေတြ ၿဖစ္ေပါါနိဳင္ပါတယ္။

Fig. Simplified cutaway of a kick-down sequence valve and schematic symbol   

sequence valves ေတြမွာ ၿဖစ္ေပါါလာမယ္႔ substantial heat ေတြနဲ႔ high pressure drop ကို၊ တားဆီး ကာကြယ္ရန္ conventional sequence valves ေတြအစား၊ kick-down sequence valves ေတြကို၊ hydraulic circuits ေတြမွာ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳလာႀကပါတယ္။ kick-down sequence valves ေတြမွာ spring force နဲ႔ပိတ္ေနမယ္႔ adjustable poppet ပါဝင္ပါတယ္။ pressurized fluid ဟာ valve ရဲ႕ inlet မွတဆင္႔ control orifice ကိုၿဖတ္ၿပီး၊ main poppet သို႔ ဝင္ေရာက္စီးဆင္းပါတယ္။ main poppet up ကို pressurized fluid မွ တြန္းေပမယ္႔၊ opposite side မွ light spring ရဲ႕force နဲ႔ equal pressure အၿဖစ္၊ ညီမၽွေနစဥ္ valve ဟာ 'ပိတ္' ေနပါတယ္။

fluid ဟာ adjustable poppet ကို 'ပြင္႔'သြားေစမယ္႔ ဖိအားပမာဏ pressure built-up အေၿခအေန အထိ ေရာက္ရိွလာတဲ႔အခါ၊ valve ရဲ႕ inlet မွတဆင္႔ control orifice ကိုၿဖတ္ၿပီး စီးဆင္းခဲ႔တဲ႔ နံွဳးထက္၊ ပိုၿမန္မယ္႔ flow rate တခုၿဖင္႔၊ ၿဖတ္သန္းစီးဆင္းပါတယ္။ flow rate ေႀကာင္႔ pressure imbalance ၿဖစ္ေပါါလာၿပီး၊ main poppet လည္း၊ အေပါါသို႔ 'ႀကြ' တက္လာပါတယ္။ main poppet ဟာ အေပါါသို႔ route trapped အေနနဲ႔ လံုလံုေလာက္ေလာက္ 'ႀကြ' တက္သြားစဥ္မွာေတာ႔၊ bypass orifice ကိုၿဖတ္ၿပီး၊ fluid စီးဆင္းပါတယ္။ bypass orifice ရဲ႕အရြယ္အစားဟာ၊ control orifice ရဲဲ႕ အရြယ္အစားထက္၊ ပိုမို ႀကီးမားတဲဲ႔အတြက္၊ main poppet ရဲ႕အထက္မွာ pressure ကၽဆင္းသြားပါတယ္။ spring force နဲ႔ outlet port မွ back-pressure တို႔႔မွသာ main poppet ကို ပိတ္ေစနိဳင္ပါတယ္။ pressure ဟာ valve ရဲ႕ အဝင္နဲ႔႔ အထြက္မွ၊ pressure ဟာ equalized အေနနဲ႔ ညီမၽွသြားစဥ္မွာေတာ႔၊ fluid ရဲ႕ flow လည္းရပ္တန္႔သြားၿပီး၊ spring force ၿဖင္႔ main poppet ကို ပိတ္လိုက္ပါတယ္။

Fig. Typical hydraulic circuit using conventional sequence valves for sequential operation of cylinders

ေဖာ္ၿပထားတဲ႔ circuit ဟာ၊ အထက္မွာေဖာ္ၿပခဲ႔တဲ႔ work piece ကို lamp and hold အေနနဲ႔ ကိုင္တြယ္ၿပီး၊ second operation အၿဖစ္၊ လြဲွေၿပာင္းေပးမယ္႔၊ machine တခုရဲ႕ hydraulic circuit နဲ႔ အတူတူၿဖစ္ၿပီး၊ conventional sequence valves ေတြအစား၊ kick-down sequence valves ေတြကို၊ အသံုးၿပဳထားတဲ႔ circuit လည္းၿဖစ္ပါတယ္။ cylinder '1' မွာ ဖိအားပမာဏ 750 psi မရရိွ မၿခင္း၊ cylinder '2' လည္း ရပ္တန္႔ေနမွာ ၿဖစ္ပါတယ္။ preset setting သို႔ေရာက္ရိွၿပီး၊ kick-down sequence valve ပြင္႔သြားတာနဲ႔ fluid ရဲ႕ ဖိအားပမာဏ pressure ဟာ၊ မူလထက္ 50 psi ခန္႔ ဖိအားပမာဏ ထပ္တိုးသြားသလို၊ overcome resistance အေနနဲ႔ system အား၊ ထိန္းညိွေပးထားနိဳင္တာ ေတြ႔ရပါတယ္။

Reference and image credit to : http://hydraulicspneumatics.com/, Are You Taking Advantage of Sequence Valves ? By Bud Trinkel - Fluid Power Consultant, Oct. 8, 2008.

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. 

Hydraulic control valves (၄)

Check valve - hydraulic system အတြင္းမွာ ဆန္႔ကၽင္ဖက္ opposite direction ၿဖင္႔စီးဝင္လာမယ္႔ fluid ရဲ႕ free flow ကိုတားဆီးရန္အတြက္၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ check valves ေတြြကို poppet-type check valve နဲ႔ pilot-operated check valve ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားသတ္မွတ္ႀကပါတယ္။ 'pilot-operated check valves' ေတြ အတြင္းသို႔၊ external source တခုခုမွ fluid ကို reverse flow အေနနဲ႔ေပးသြင္းၿပီး၊ မူလစီးဆင္းေနတဲ႔ valve ရဲ႕ inlet ရိွ၊ free-flow ကို၊ လိုအပ္သလို ဆက္လက္ စီးဆင္းေစနိဳင္သလို၊ လိုအပ္သလိုရပ္တန္႔ေစနိဳင္ပါတယ္။ ( Originally Posted by ကိုထြန္း )

Fig. Pilot operated check valves

directional valves ေတြအေႀကာင္း ၿပည္႔ၿပည္႔စံုစံုေၿပာဖို႔ pilot-operated တြဲဖက္အသံုးၿပဳရမယ္႔႔ check valves ေတြအေႀကာင္းမွ၊ အစတည္ခဲ႔တယ္လို႔ 'ဒူဒူ' နည္းလည္မိပါတယ္။ ဦးႀကီးကိုယ္စား "ဒူဒူ" တေယာက္၊ ဆက္ကာ 'ပြား' ပါရေစ။ pilot-operated check valves ေတြကို၊ pilot-to-open check valve နဲ႔ pilot-to-close check valve ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားႀကပါသတဲ႔။ pilot operated ရယ္လို႔ သံုးနံွဳးရၿခင္းကေတာ႔ valve ရဲ႕ အဖြင္႔နဲ႔အပိတ္ open and close ကိစၥေတြကို၊ external pilot supply ဆိုတဲ႔ valve ရဲ႕ outlet မွ fluid reverse flow တခုကို၊ valve သို႔ေပးသြင္းကာ၊ ေဆာင္ရြက္ေစလို႔ပဲ ၿဖစ္ပါတယ္။

Pilot-to-open check valve - valve ရဲ႕ inlet မွ free-flow port မွတဆင္႔ ဝင္ေရာက္လာမယ္႔ fluid ရဲ႕ pressure ဟာ၊ spring force setting pressure ကိုမေကၽာ္လြန္ေသးတဲ႔အထိ၊ normally closed အေနအထားၿဖင္႔၊ valve 'ပိတ္' ေနၿပီး၊ spring force setting ထက္ေကၽာ္လြန္သြားစဥ္မွာေတာ႔ open အေနအထားၿဖင္႔ 'ပြင္႔' သြားပါေတာ႔တယ္။ check valves ေတြဟာ pilot piston နဲ႔ steam ကိုသံုးကာ၊ အဖြင္႔အပိတ္ကိုေဆာင္ရြက္ေပးတဲ႔ valve ေတြၿဖစ္သလို၊ valve ရဲ႕ အဝင္နဲ႔အထြက္ inlet and outlet မွ fluid flow pressure ကို equalized အေနနဲ႔ ညီမၽွေနေစရန္၊ ေဆာင္ရြက္ေပးတဲ႔ valves ေတြလည္း ၿဖစ္ပါတယ္။ pilot-to-open check valves ေတြကို၊ တည္ေဆာက္ပံု အရ plain pilot to open, pilot to open with decompression နဲ႔ pilot to open with external drain type ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားေတြ႔နိဳင္ပါတယ္။

 

Fig. Three types of pilot-to-open check valves with symbols
(Plain pilot to open, Pilot to open with decompression and Pilot to open with external drain type) 

plain pilot to open check valves ေတြရဲ႕ pilot piston area ဟာ၊ poppet seat area ထက္ (၃) ဆမွ (၄) ဆခန္႔အထိ၊ ႀကီးမားကၽယ္ၿပန္႔ပါတယ္။ valve ရဲ႕ pilot piston ထိပ္သို႔၊ external pilot supply ဆိုတဲ႔ fluid မွ reverse flow တနည္းအားၿဖင္႔ valve ရဲ႕ outlet မွ fluid flow သို႔မဟုတ္ controlled flow ဝင္ေရာက္လာတဲ႔အခါ၊ check valve ရဲ႕ poppet မွာ seat အေနနဲ႔ 'ထိုင္' ေနတဲ႔ pilot piston နဲ႔ steam ဟာ အေပါါသို႔ထပ္မံ 'ႀကြ' တက္သြားပါတယ္။ pilot piston area ႀကီးမားတဲ႔အတြက္၊ pressurized reverse flow သက္ေရာက္ရာမွ force ပိုမိုရရိွလာပါတယ္။ ပိုမိုရရိွလာတဲ႔ force ေႀကာင္႔ၿဖစ္ေပါါလာတဲ႔ pressure ဟာ၊ poppet ကိုတြန္းထားမယ္႔ valve ရဲ႕ inlet ရိွ၊ free-flow port မွတဆင္႔ သက္ေရာက္ေနတဲ႔ back-pressure ထက္ေကၽာ္လြန္သြားသၿဖင္႔၊ poppet ေရြွ႕လၽွားၿပီး valve ဟာ ပိုမို၊ ပြင္႔သြားပါတယ္။ အခၽိဳ႕ plain pilot to open check valves ေတြမွာ၊ အလြန္ေသးငယ္တဲ႔ very low pilot pressure ပမာဏသာ အသံုးၿပဳၿပီး၊ valve ကိုထပ္မံပြင္႔ေစရန္၊ ရည္ရြယ္ထားတဲ႔အတြက္ pilot piston area နဲ႔ poppet seat area တို႔ရဲ႕ အခၽိဳး ratio ကို '100: 1' ခန္႔ထားရိွကာ၊ တတ္ဆင္ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

pilot to open with decompression type check valves ေတြမွာ၊ ေသးငယ္တဲ႔ inner decompression poppet ကို၊ အသံုးၿပဳထားပါတယ္။ inner decompression poppet မွာ valve ရဲ႕ outlet မွရရိွလာတဲ႔၊ low pilot pressure မွတဆင္႔ ေသးငယ္တဲ႔ small flow passage တခုၿဖစ္ေပါါလာပါတယ္။ small flow passage ေႀကာင္႔ေပါါေပါက္လာတဲ႔ ေသးငယ္တဲ႔ pressure ကို အသံုးၿပဳၿပီး၊ poppet ကိုတြန္းထားမယ္႔ valve ရဲ႕ inlet ရိွ၊ free-flow port မွတဆင္႔ သက္ေရာက္ေနတဲ႔ back-pressure ကို အရင္ဆံုးေလၽွာ႔ခၽ ယူပါတယ္။ poppet အနည္းငယ္ ေရြွ႕လၽွားမွဳေႀကာင္႔ back-pressure ကၽဆင္းသြားတဲ႔အခါ၊ valve ရဲ႕ outlet မွ fluid flow တနည္းအားၿဖင္႔ controlled flow သက္ေရာက္ေနတဲ႔ pilot piston လည္း၊ အလြယ္တကူ ေရြွ႕လၽွားသြားၿပီး၊ poppet ကို ထပ္မံတြန္းလိုက္ရာမွ valve ဟာ fully open အေနအထားၿဖင္႔ ပိုမို၊ ပြင္႔သြားပါတယ္။ load-induced သို႔မဟုတ္ continuous forces ေတြရိွေနမယ္႔ hydraulic fluid circuits ေတြမွာေတာ႔ valve ရဲ႕ outlet မွ free-flow port မွာ high back-pressure အဆက္မၿပတ္ေၿပာင္းလဲကာ၊ သက္ေရာက္ေနတဲ႔အတြက္၊ pilot to open with decompression type check valve ေတြကို၊ တတ္ဆင္ အသံုးမၿပဳႀကတာ ေတြ႔ရပါတယ္။

pilot-operated with external drain type check valve ေတြဟာ အၿခား check valves ေတြနဲ႔မတူပဲ၊ fluid ရဲ႕ flow ကို လားရာ (၂) ဖက္ by-direction ၿဖင္႔၊ စီးဆင္းေစနိဳင္သလို၊ valve ရဲ႕ inlet မွ free-flow port မွတဆင္႔ pilot piston ရဲ႕ stem side သို႔ သက္ေရာက္ေနတဲ႔ back-pressure ကို isolate အေနနဲ႔ တားဆီးေပးထားနိဳင္ပါတယ္။ pilot piston ရဲ႕ stem side သို႔ သက္ေရာက္ေနတဲ႔ valve ရဲ႕ inlet မွ back-pressure ဟာ၊ poppet ကိုေရြွ႕လၽွားေစမယ္႔ pilot pressure အား၊ resist အေနနဲ႔ ဆန္႔ကၽင္ တားဆီးထားတဲ႔ pressure လည္းၿဖစ္ပါတယ္။ အခၽိဳ႕ hydraulic fluid circuits ေတြမွာေတာ႔ back pressure ဟာ၊ valve ရဲ႕ အထြက္ downstream ရိွ controlled flow ဒါမွမဟုတ္ counterbalance valve မွတဆင္႔ သက္ေရာက္ေနတတ္ပါတယ္။ pilot-operated with external drain type check valve ေတြကို၊ pilot-operated 2-way function အေနနဲ႔အသံုးၿပဳတဲ႔အခါ၊ pilot piston return အတြက္၊ external-drain port ကို ထည္႔သြင္းအသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

Fig. Spool in middle position

valve ရဲ႕ outlet port (၂) ခုစလံုးပိတ္ေနတဲ႔အတြက္၊ fluid ဟာ hydraulic actuator တနည္းအားၿဖင္႔ hydraulic cylinder အတြင္းသို႔ စီးဆင္းဝင္နိဳင္ၿခင္း မရိွတဲ႔ အေၿခအေနကို၊ directional valve ရဲ႕ 'hold' position အၿဖစ္သတ္မွတ္ပါတယ္။ pressurized fluid flow ဟာ directional valve မွတဆင္႔ hydraulic cylinder ကိုေရြွ႕လၽွားေစမယ္႔ expanding side ဖက္သို႔၊ စီးဝင္မွသာ cylinder movement ၿဖစ္ေပါါပါတယ္။

Fig. Spool moved to right position

spool ဟာ ညာဖက္သို႔ေရြွ႕လၽွားတဲ႔အတြက္ pressurized fluid flow ဟာ directional valve မွတဆင္႔ hydraulic cylinder နဲ႔ ဆက္သြယ္ထားတဲ႔ right-side port မွတဆင္႔ expanding side ဖက္သို႔၊ စီးဝင္သြားၿပီး၊ cylinder အတြင္းမွ piston ကိုေရြွ႕လၽွားေစပါတယ္။ hydraulic cylinder ရဲ႕ contracting side နဲ႔ဆက္သြယ္ထားတဲ႔t left-side port ကေတာ႔ ပိတ္ၿမဲ ပိတ္ေနပါတယ္။ left-side port ပိတ္ေနတဲ႔ အတြက္၊ cylinder ရဲ႕ contracting side မွ fluid ဟာ၊ hydraulic tank အတြင္းသို႔ return အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္သြားပါတယ္။ (Originally Posted by ကိုထြန္း)

လက္္ေတြ႔မွာေတာ႔ spool-type directional control valves ေတြဟာ၊ hydraulic cylinder ကို mid-stroke position မွေရြွ႕လၽွားမသြားေစဖို႔၊ အခၽိန္အႀကာႀကီး မထိန္းသိမ္းထားနိဳင္တာေတြ႔ရပါတယ္။ spool valves ေတြမွာ by-pass line ေတြ ထည္႔သြင္းတတ္ဆင္ထားတဲ႔အတြက္၊ hydraulic cylinder ကို အေနအထားတခုခုမွာ stop position ၿဖင္႔ ရပ္တန္႔ထားစဥ္၊ ၿပင္ပမွသက္ေရာက္လာမယ္႔ outside force တခုခုေႀကာင္႔၊ hydraulic cylinder ဟာ နဂိုမူလ position မွ တၿဖည္းၿဖည္း၊ ေရြွ႕သြားတတ္ပါတယ္။

Fig. Typical circuit incorporating pilot-operated with external drain type check valve

အထက္မွာ pilot-operated with external drain type check valve နဲ႔ 3/2 way spool type directional control valve တို႔ကို၊ တြဲဖက္အသံုးၿပဳၿခင္းအား၊ ဥပမာအၿဖစ္ ေဖာ္ၿပထားပါတယ္။ hydraulic cylinder ကို position တခုခုမွာ ရပ္လိုက္စဥ္၊ နဂိုမူလ position မွ တၿဖည္းၿဖည္း၊ ေရြွ႕မသြားေစရန္၊ operated check valves ေတြကို hydraulic cylinder ရဲ႕ expanding side နဲ႔ contracting side တို႔မွတဆင္႔ directional valve ရဲ႕အထြက္ port 'A' နဲ႔ port 'B' တို႔ၿဖင္္႔ ဆက္သြယ္ထားၿပီးမွ၊ fluid ကို hydraulic tank သို႔ return အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္သြားေစရန္၊ စီစဥ္ထားတာ ေတြ႔နိဳင္ပါတယ္။ cylinder မွ piston seal ယိုစိမ္႔မွဳမေပါါေပါက္သ၍၊၊ hydraulic cylinder ဟာ၊ ၿပင္ပမွ outside force အားတခုခု သက္ေရာက္ေပမယ္႔ ရပ္တန္႔ခဲ႔တဲ႔ နဂိုမူလ position မွာသာ ရိွေနမွာၿဖစ္ပါတယ္။

ဦးႀကီးရဲ႕ သေဘ္ာတစီးေေပါါ အလည္ေရာက္ခဲ႔စဥ္က၊ aft station မွာ ဟိုႀကည္႔ဒီႀကည္႔ 'ဒူဒူ' ႀကည္႔ေနစဥ္၊ ေၿခေထာက္ေအာက္မွ တဒုန္းဒုန္းနဲ႔ တစံုတရာ ဘယ္ညာ ရိုက္ခါတ္ေနတာကို၊ ခံစားသိနဲ႔ 'သိ' ခဲ႔ဖူးပါတယ္။ ဘာသံႀကီးလည္း ဦးႀကီးေရလိို႔ 'ဒူဒူ' ေမးတဲ႔အခါ၊ ေအာက္ေရစီး lower current ႀကမ္းသမို႔၊ rudder ဘယ္ညာ လွဳဳပ္ေနတာလို႔ေၿပာၿပီး၊ steering gear room သို႔ေခါါသြားပါတယ္။ steering gear room မွ hydraulic cylinder (၂) လံုးဟာ ဟိုဖက္ဒီဖက္ horizontally အေနအထားၿဖင္႔၊ အလိုအေလၽွာက္ေရြွ႔႕ေနသလို၊ rudder stock ကို ဘယ္ညာ၊ လည္ေအာင္ တြန္းေနတာ၊ ေတြ႔ရပါတယ္။ ဦးႀကီးမွ steering gear hydraulic pump တလံုးကို၊ ေမာင္းလိုက္စဥ္မွာေတာ႔ hydraulic cylinder (၂) လံုးရဲ႕ ေရြွ႕လၽွား လွဳပ္ရွားမွဳ၊ ရပ္တန္႔သြားပါတယ္။

hydraulic cylinder (၂) လံုးကို တကယ္တမ္းေရြွ႕လၽွားေစမယ္႔ directional valves ေတြမွာ၊ pilot-operated with external drain type check valves ေတြကို တြဲဖက္တတ္ဆင္ ထားတာ ေတြ႔ရၿပီး၊ valve ရဲ႕ အဝင္နဲ႔အထြက္ inlet and outlet မွ fluid flow pressure ကို equalized အေနနဲ႔ ညီမၽွေနေစရန္၊ ေဆာင္ရြက္ေပးထားတဲ႔ အတြက္၊ hydraulic pump ေမာင္းကာ၊ pilot-operated with external drain type check valves ေတြမွတဆင္႔ hydraulic cylinder ကို position တခုခုမွာ ရပ္ထားစဥ္၊ နဂိုမူလ position မွ တၿဖည္းၿဖည္း၊ ေရြွ႕မသြားေစရန္၊ ထိမ္းလိုက္တာလို႔ 'ဒူဒူ' နားလည္မိပါေတာ႔တယ္။ 

Reference and image credit to : http://hydraulicspneumatics.com/, http://www.comatrol.com/,

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party. 

Hydraulic control valves (၃)

pressure-compensated flow control valve, quick drop valve တို႔ဟာ flow control valve ေတြၿဖစ္ႀကပါတယ္။ flow valve ေတြဟာ hydraulic circuit အတြင္းမွာ load အေၿပာင္းအလဲ ရိွေနေပမယ္႔ hydraulic circuit အတြင္းမွ hydraulic fluid ကို၊ constant flow rate ၿဖင္႔တသမတ္တည္း စီးဆင္းေနေစရန္၊ ေဆာင္ရြက္ေပးပါတယ္။

Quick drop valve - bulldozer မွ blade ေတြရဲ႕ hydraulic cylinder ေအာက္ေၿခမွာ quick drop valves ေတြကို တတ္ဆင္ထားေလ့ရိွပါတယ္။ quick drop valve ေတြဟာ၊ flow control valve အမၽိဳးအစားၿဖစ္ၿပီး၊ blade ကိုု ေအာက္သို႔အလၽွင္္အၿမန္ lower quickly အေနအထားၿဖင္႔ ခၽနိဳင္ေစဖို႔အၿပင္၊ cylinder ေအာက္ေၿခမွ hydraulic pressure ကိုလည္း relief အေနနဲ႔ ေလၽွာ႔ခၽေပးပါတယ္။

Fig. Quick drop valve

Fig. Blade raised up position

blade ကိုု အေပါါသို႔ ၿမွင္႔တင္လိုက္တဲ႔အခါ၊ hydraulic fluid ဟာ under pressure flow ၿဖင္႔ orifice မွတဆင္႔ valve ရဲ႕ sleeve အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္လာၿပီး၊ 'မ' တင္ထားတဲ႔ blade ရဲ႕ cylinder ထိပ္သို႔ စီးဆင္းသြားပါတယ္။ fluid အခၽိဳ႕ကေတာ႔ orifice ကိုၿဖတ္သန္းစီးဆင္းမွဳမရိွပဲ၊ plunger ေနာက္မွ cavity လို႔ေခါါတဲ႔ ေနရာလြတ္ fluid filled space အတြင္းသို႔၊ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္ပါတယ္။ cavity အတြင္းရိွ fluid pressure ဟာ spring ကိုထပ္ဖိထားတဲ႔အတြက္၊ valve ဟာ plunger ကို sleeve အတြင္း 'အထိုင္' ကၽေနေစရန္ တြန္းထားနိဳင္ပါတယ္။ sleeve အတြင္းမွာ plunger အထိုင္ကၽေနတဲ႔အတြက္၊ valve ဟာ close အေနအထားၿဖင္႔၊ ပိတ္ေနပါတယ္။ valve ပိတ္ေနတဲ႔အတြက္၊ hydraulic cylinder ေအာက္ေၿခမွ fluid ဟာ port မွတဆင္႔ ဝင္ေရာက္လာၿပီး၊ quick drop valve နဲ႔႔ဆက္ထားမယ္႔ control valve အတြင္းကိုသာ၊ ၿပန္လည္စီးဆင္းသြားမွာၿဖစ္ပါတယ္။

Fig. Blade quickly lowering position

blade ကို ေအာက္သို႔ freely lower အေနအထားၿဖင္႔ အလၽွွင္အၿမန္ နိွမ္္႔ခၽလိုက္တဲ႔အခါ၊ hydraulic cylinder ရဲ႕ထိပ္မွ fluid ဟာလည္း၊ forcefully return အေနအထားၿဖင္႔ control valve မွတဆင္႔ quick drop valve အတြင္းသို႔၊ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္လာပါတယ္။ fluid flow ေႀကာင္႔ quick drop valve ရဲ႕ orifice မွာ differential pressure ၿဖစ္ေပါါလာသလို၊ differential pressure ေႀကာင္႔ valve နဲ႔ plunger ဟာ return spring force ကိုဆန္႔႔ကၽင္ကာ၊ ေရြွ႕လၽွားသြားပါတယ္။ fluid ဟာ quick drop valve အတြင္းမွ open passage ကို၊ ၿဖတ္္သန္း၊ စီီးဆင္းသြားတဲ႔အတြက္၊ flow ၿမင္႔တက္လာၿပီး၊ hydraulic cylinder ရဲ႕ ေအာက္ေၿခ bottom မွာ vacuum ၿဖစ္ေပါါမွဳကိုလည္း၊ တားဆီးးေပးပါတယ္။

blade control lever ကို၊ lower position အနီးသို႔ေရြွ႕လိုက္တဲ႔အခါ၊ quick drop valve ဟာ အလုပ္ မလုပ္ေတာ႔သလို၊ blade ကို' မ' တင္ေပးထားတဲ႔ hydraulic cylinder မွ၊ blade ကို တၿဖည္းၿဖည္း gradually အေနအထားၿဖင္႔ ေအာက္သို႔ ခၽေပးပါတယ္။ hydraulic cylinder ရဲ႕ထိပ္မွာ fluid flow မရိွေတာ႔တဲ႔အတြက္၊ quick drop valve နဲ႔ valve အတြင္းမွ plunger မွာ pressure လည္း မရိွေတာ႔တာ ေတြ႔ရပါတယ္။ အဲဒီေနာက္မွာေတာ႔ cylinder ရဲ႕ ေအာက္ေၿခမွ fluid ဟာ control valve မွတဆင္႔ flow back အေနနဲ႔ၿပန္လည္စီးဆင္းၿပီး၊ pressurized fluid flow အေနနဲ႔ hydraulic cylinder ရဲ႕ထိပ္သို႔ ဝင္ေရာက္သြားပါတယ္။

Directional valve - hydraulic actuator တနည္းအားၿဖင္႔ hydraulic cylinder ေတြ အတြင္းသို႔၊ ေပးပို႔မယ္႔ fluid ရဲ႕ flow ကို ရပ္တန္႔ေစနိဳင္သလို၊ စီးဆင္းေစနိဳင္တဲ႔အၿပင္ flow direction ကိုလည္း ေၿပာင္းလဲေပးနိဳင္တဲ႔အတြက္ flow control valve အၿဖစ္ သတ္မွတ္နိဳင္ပါတယ္။ directional valve ေတြဟာ sample construction အေနနဲ႔ တည္ေဆာက္ပံု ရိုးရွင္းၿပီး၊ ပင္မ main line မွဝင္လာတဲ႔ fluid အား ဘယ္ဖက္နဲ႔ ညာဖက္ သို႔မဟုတ္ ညာဖက္နဲ႔ ဘယ္ဖက္မွ line ေတြသို႔ valve မွတဆင္႔၊ လိုအပ္သလို ေရြးခၽယ္ စီးဆင္းေစနိဳင္ပါတယ္။ directional valves ေတြကို၊ fluid စီးဆင္းပံု function ေပါါမူတည္ၿပီး၊ 2/ 2 way, 3/ 2 way, 4/ 2 way, 4/ 3 way, 5/ 2 way နဲ႔ 5/ 3 way ဆိုၿပီး၊ သတ္မွတ္ႀကသလို၊ တည္ေဆာက္ပံု type အရ၊ sliding-plate valve, poppet valve နဲ႔ spool valve ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားနိဳင္ပါတယ္။ 

Fig. Spool type directional valve

double acting hydraulic cylinder ေတြနဲ႔ တြဲဖက္အသံုးၿပဳတဲ႔၊ 3/ 2 way directional spool valve ကို၊ ဥပမာအၿဖစ္ေဖာ္ၿပပါဦးမယ္။ pressurized fluid ဟာ hydraulic oil pump မွတဆင္႔ valve ရဲ႕ inlet port သို႔ဝင္ေရာက္လာပါတယ္။ valve ရဲ႕ spool ဟာ အလယ္ဗဟို middle position မွာရိွေနစဥ္၊ outlet port (၂) ခုစလံုးပိတ္ေနၿပီး၊ fluid ဟာ valve အတြင္းမွၿဖတ္သန္းကာ၊ hydraulic tank အတြင္းသို႔ return အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္သြားပါတယ္။

Fig. Spool in middle position

valve ရဲ႕ outlet port (၂) ခုစလံုးပိတ္ေနတဲ႔အတြက္၊ fluid ဟာ hydraulic actuator တနည္းအားၿဖင္႔ hydraulic cylinder အတြင္းသို႔ စီးဆင္းဝင္နိဳင္ၿခင္း မရိွတဲ႔ အေၿခအေနကို၊ directional valve ရဲ႕ 'hold' position အၿဖစ္သတ္မွတ္ပါတယ္။ pressurized fluid flow ဟာ directional valve မွတဆင္႔ hydraulic cylinder ကိုေရြွ႕လၽွားေစမယ္႔expanding side ဖက္သို႔၊ စီးဝင္မွသာ cylinder movement ၿဖစ္ေပါါပါတယ္။

Fig. Spool moved to right position

spool ဟာ ညာဖက္သို႔ေရြွ႕လၽွားတဲ႔အတြက္ pressurized fluid flow ဟာ directional valve မွတဆင္႔ hydraulic cylinder နဲ႔ ဆက္သြယ္ထားတဲ႔ right-side port မွတဆင္႔ expanding side ဖက္သို႔၊ စီးဝင္သြားၿပီး၊ cylinder အတြင္းမွ piston ကိုေရြွ႕လၽွားေစပါတယ္။ hydraulic cylinder ရဲ႕ contracting side နဲ႔ဆက္သြယ္ထားတဲ႔t left-side port ကေတာ႔ ပိတ္ၿမဲပိတ္ေနပါတယ္။ left-side port ပိတ္ေနတဲ႔ အတြက္၊ cylinder ရဲ႕ contracting side မွ fluid ဟာ၊ hydraulic tank အတြင္းသို႔ return အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္သြားပါတယ္။

Fig. Spool moved to left position

spool ဘယ္ဖက္သို႔ ေရြွ႕လၽွားတဲ႔အခါ၊ pressurized fluid flow ဟာ directional valve မွတဆင္႔ hydraulic cylinder နဲ႔ ဆက္သြယ္ထားတဲ႔ left-side port မွတဆင္႔ contraction side ဖက္သို႔၊ စီးဝင္သြားၿပီး၊ cylinder အတြင္းမွ piston ကို မူလေနရာမွ ဆန္႔ကၽင္ဖက္လားရာၿဖင္႔ ေရြွ႕လၽွားေစပါတယ္။ hydraulic cylinder ရဲ႕ expanding side နဲ႔ဆက္သြယ္ထားတဲ႔ right-side port လည္းပိတ္သြားၿပီး၊ မူလရိွေနတဲ႔ expanding side မွ pressurized fluid ဟာ hydraulic tank အတြင္းသို႔ return အေနနဲ႔ ၿပန္လည္ စီးဆင္း ဝင္ေရာက္သြားပါတယ္။

directional valve ေတြဟာ၊ stop or block fluid flow, allow fluid flow and change direction of fluid flow ဆိုၿပီး၊ အထက္မွာေဖာ္ၿပခဲ႔သလို fluid ရဲ႕ flow ကိုရပ္တန္႔ေစနိဳင္ၿပီီး၊၊ စီးဆင္းေစနိဳင္တဲ႔ အၿပင္လိုအပ္သလို flow direction ကိုလည္း ေၿပာင္းလဲေပးနိဳင္ပါတယ္။ directional valves ေတြအေႀကာင္းေၿပာမယ္ဆိုလၽွင္ check valve ေတြက စၿပီး၊ ေၿပာႀကပါတယ္။ check valve ဟာ fluid flow ကို ဦးတည္ရာ direction တဖက္တည္းသို႔ စီးဆင္းေစၿပီး၊ ဆန္႔ကၽင္ဖက္ opposite direction ၿဖင္႔စီးဝင္လာမယ္႔ flow ကိုပါ block အေနနဲ႔ တားဆီးေပးတဲ႔ အတြက္၊ directional valve အၿဖစ္ သတ္မွတ္နိဳင္ပါတယ္။

Check valve - hydraulic system အတြင္းမွာ ဆန္႔ကၽင္ဖက္ opposite direction ၿဖင္႔စီးဝင္လာမယ္႔ fluid ရဲ႕ flow ကိုတားဆီးရန္အတြက္၊ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။ check valves ေတြြကို poppet-type check valve နဲ႔ pilot-operated check valve ဆိုၿပီး၊ ခြဲၿခားသတ္မွတ္ႀကပါတယ္။ ဒါ႔အၿပင္ pilot-operated check valve ေတြဟာ external source တခုခုကို အသံုးၿပဳၿပီး၊ မူလစီးဆင္းေနတဲ႔ fluid ရဲ႕ free flow ကိုရပ္တန္႔ကာ၊ ေၿပာင္းၿပန္ reverse flow ၿဖင္႔လည္း စီးဆင္းေစနိဳင္ပါတယ္။

Fig. Cross-sectional views and symbols for two types of check valves

(Vertical type and Right-angle type)  

အထက္မွာေဖာ္ၿပထားတဲ႔ poppet type check valves ေတြဟာ၊ အသံုးမၽားတဲ႔ check valve ေတြၿဖစ္ၿပီး၊ မူလက poppet အစား ball ကိုတတ္ဆင္အသံုးၿပဳခဲ႔ပါတယ္။ ball ကိုတတ္ဆင္ အသံုးၿပဳတဲ႔အတြက္၊ ball check valve လို႔လည္းေခါါႀကပါတယ္။ ball check valve ေတြဟာ၊ valve operate လုပ္တိုင္း အႀကိမ္ေပါင္း မၽားစြာ ball လွဳပ္ရွားခဲ႔ရရာမွတဆင္႔ ball ထိုင္မယ္႔ contact seat မွာ ပြန္းစားတဲ႔ wear groove လိုင္းေတြၿဖစ္ေပါါလာနိဳင္ၿပီး၊ valve မလံုေတာ႔တဲ႔ အေၿခအေန leakage condition ၿဖစ္ေပါါလာတတ္ပါတယ္။ ေနာက္ပိုင္းမွာေတာ႔ ball အစား guided poppet ေတြကိုအစားထိုး၊ တတ္ဆင္အသံုးၿပဳခဲ႔ေပမယ္႔၊ သေက္တ symbol အေနနဲ႔ကေတာ႔ ball ပံုသ႑န္ေလးၿဖင္႔သာ၊ ေဖာ္ၿပ သတ္မွတ္ေနဆဲၿဖစ္ပါတယ္။

Fig. Poppet type in-line/ vertical check valve with spring  

check valve အတြင္းသို႔ ဝင္ေရာက္လာတဲ႔ fluid ဟာ spring ကိုတြန္းၿပီး၊ 'မ' တင္လိုက္တဲ႔အတြက္၊ spring နဲ႔အတူ poppet လည္း မူလေနရာမွေရြွ႕လၽွားသြားပါတယ္။ valve body seat ရဲ႕အေပါါပိုင္းမွာ angled seat face ပံုသ႑န္တည္ေဆာက္ထားၿပီး၊ အေပါက္ holes ေတြေဖာက္ထားတဲ႔အတြက္၊ spring ရဲ႕တြန္းအားေႀကာင္႔ poppet ေနရာေရြွ႕သြားစဥ္ flow ဟာ valve အတြင္းမွ ၿဖတ္သန္းသြားနိဳင္ပါတယ္။ poppet type check valves ေတြဟာ ပၽက္စီးခၽိဳ႕ယြင္းၿခင္းၿဖစ္ေပါါမွဳနည္းပါးတဲ႔ almost trouble-free devices ေတြၿဖစ္ပါတယ္။ right-angle type, screw-in cartridge type နဲ႔ sub-plate mounted type ဆိုၿပီး၊ တတ္ဆင္ပံုအေနအထားအရ poppet type check valves ေတြကို ခြဲၿခားသတ္မွတ္ႀကပါတယ္။

Fig. Poppet type inline/ vertical check valve without spring

check valves ေတြဟာ flow ကို control လုပ္ေပးသလို၊ pressure ကိုလည္း control လုပ္နိဳင္ပါတယ္။ check valve မွာအသံုးၿပဳထားတဲ႔ spring ရဲ႕တြန္းအားဟာ ပမာဏေသးငယ္တဲ႔ light force ၿဖစ္ၿပီး၊ pressurized flow မရိွေတာ႔တာနဲ႔ poppet သို႔ အလြယ္တကူ return အေနနဲ႔ၿပန္လာနိဳင္ပါတယ္။ spring force ရဲ႕ပမာဏၿမင္႔မားတဲ႔အခါ energy loss နဲ႔ heat တို႔ၿဖစ္ေပါါနိဳင္သလို၊ poppet ေရြွ႕လၽွားေစဖို႔ fluid pressure ပမာဏအနည္းငယ္သာ၊ လိုအပ္တဲ႔အတြက္ light force spring ေတြကို အသံုးၿပဳၿခင္း ၿဖစ္ပါတယ္။ အရြယ္အစား ႀကီးမားတဲ႔ vertical type poppet check valve ေတြမွာေတာ႔၊ poppet ရဲ႕အရြယ္အစားလည္း ႀကီးမားၿပီး၊ poppet ရဲ႕ အေလးခၽိန္ weight ၿဖင္႔၊ seat အေပါါမွာ ' ၿပန္ထိုင္' နိဳင္တဲ႔အတြက္၊ without spring အၿဖစ္၊ spring ထည္႔သြင္း တတ္ဆင္ထားၿခင္း မရိွတာေတြ႔ရပါတယ္။

သန္မာတဲ႔ strong springs ေတြကို၊ ထည္႔သြင္းတတ္ဆင္ထားတဲ႔ check valves ေတြမွာေတာ႔၊ fluid flow မွာ extra resistance ၿဖစ္ေပါါလာတဲ႔အတြက္၊ low pressure by pass ၿပဳလုပ္ေပးရန္လိုအပ္ၿပီး၊ check valve ဟာ relief valve အၿဖစ္ အလုပ္လုပ္ပါတယ္။ low pressure by pass ထည္႔သြင္းထားတဲ႔ check valves ေတြကို၊ low-pressure filter ေတြနဲ႔ heat exchanger ကဲ႔သို႔ low-pressure circuits ေတြနဲ႔ pilot-operated directional control valves ေတြမွာ၊ minimum pilot pressure ကိုထိန္းထားနိဳင္ေစဖို႔ အသံုးၿပဳႀကပါတယ္။

Fig. In-line check valve with orifice drilled through poppet
(Poppet type orifice check valve)

အခၽိဳ႕ check valve ေတြရဲ႕ poppet မွာ အေပါါက္ေဖာက္ကာ၊ orifice အေနနဲ႔ ထည္႔သြင္း တတ္ဆင္ထားၿပီး၊ fixed-orifice flow-control function ၿဖင္႔ အလုပ္လုပ္ေစတာကို ေတြ႔ရပါတယ္။ orifice ဟာ fluid ကို လားရာ one direction တဖက္တည္းသို႔၊ free flow အေနနဲ႔ စီးဆင္းေစသလို၊ ဆန္႔ကၽင္ဖက္ opposite way မွ flow ကိုလည္း၊ measured flow အၿဖစ္ေစာင္႔ႀကည္႔ေနပါတယ္။ orifice ဟာ အေသတတ္ဆင္ထားတဲ႔ non-adjustable component ၿဖစ္ၿပီး၊ ခၽိန္ညိွစရာမလိုအပ္တဲ႔ tamper proof component လို႔လည္း၊ ေၿပာနိဳင္ပါတယ္။ actuator speed ကို ေၿပာင္းလဲရန္လိုအပ္မွသာ၊ orifice ရဲ႕အရြယ္အစား size ကိုေၿပာင္းလဲႀကပါတယ္။ poppet type orifice check valves ေတြကို flange fitted သို႔မဟုတ္ hard piped အေနနဲ႔ actuator port ၿဖင္႔တိုက္ရိုက္၊ တတ္ဆင္ထားႀကၿပီး၊ system မွာ line broke နဲ႔ valve malfunctioned ေပါါေပါက္တဲ႔အခါ၊ actuator ကိုထိခိုက္မွဳ မၿဖစ္ေစရန္ ကာကြယ္ေပးပါတယ္။

Reference and image credit to : ကိုတင္မင္းထူး၊ "Unit Instruction Manual - Hydraulic Control Valves" - KOMATSU, http://www.indiamart.com/, http://hydraulicspneumatics.com/, http://www.tucsonhydrocontrols.com/, http://www.cranechempharma.com/

Remark : All publications and images herein this website are for use of educational purpose only. The owner of this web site is not responsible for the consequences in case of violation to copyright, trademark, patent or other intellectual property rights of any third party.